Liczba płytek krwi

Ostatnia weryfikacja:
30.1.2020
Oficjalna Nazwa

Liczba płytek krwi

Inne Nazwy

Liczba trombocytów, PLT

SPIS TREŚCI

W skrócie

W jakim celu badanie jest wykonywane?

Badanie wykonuje się w celu oceny zmian liczby krwinek płytkowych w ramach rutynowych badań kontrolnych; wykorzystywane jest do wykrywania, rozpoznawania i monitorowania zaburzeń i chorób, które mają wpływ na liczbę płytek krwi, w tym zaburzeń krzepnięcia i chorób szpiku kostnego.

Kiedy badanie jest wykonywane?

Badanie wykonuje się w ramach badania morfologii krwi; u osób z epizodami krwawień z nieznanych przyczyn lub przedłużających się lub też innych objawów wskazujących na możliwość zaburzeń dotyczących płytek krwi.

Jak się pobiera próbkę do badania?

Próbka krwi pobrana z żyły łokciowej z dodatkiem czynników zapobiegających krzepnięciu krwi.

Pobranie próbki wymaga nakłucia igłą żyły łokciowej lub nakłucia opuszki palca (dorośli i dzieci) lub pięty (noworodki).

Czy do badania trzeba się przygotować?

Nie.

Informacja o próbce

Co się oznacza?
Płytka krwi. Prawidłowy obraz.

Płytki krwi (trombocyty) to maleńkie fragmenty cytoplazmy bardzo dużych komórek nazywanych megakariocytami. Płytki krwi powstają z megakariocytów w szpiku kostnym oraz w niewielkiej liczbie w płucach i są uwalniane do krwi krążącej. Są niezbędne do prawidłowego krzepnięcia krwi. Badanie służy do sprawdzenia czy liczba płytek we krwi pacjenta jest prawidłowa.

W razie uszkodzenia naczynia krwionośnego płytki krwi pomagają zatrzymać krwawienie dzięki: przyleganiu do miejsca zranienia, agregacji (zlepianiu się) z innymi płytkami, uwalniania substancji stymulujących dalszą agregację innych płytek krwi. Te reakcje prowadzą do powstania luźnego czopu płytkowego - proces ten nazywamy hemostazą pierwotną. Równocześnie płytki wspomagają kaskadę krzepnięcia, która polega na aktywacji czynników krzepnięcia w odpowiedniej kolejności. Proces ten, zwany hemostazą wtórną, prowadzi do powstania włókien fibryny wplecionych w luźny czop płytkowy, które łączą się następnie w sieć fibryny i obkurczają, aby utworzyć stabilny czop hemostatyczny, który pozostaje w uszkodzonym miejscu do czasu wygojenia zranienia. Kiedy nie jest już potrzebny, inne czynniki rozpuszczają go i usuwają.

Aby krzepnięcie przebiegało prawidłowo każda ze składowych procesu hemostazy pierwotnej i wtórnej musi być obecna, aktywowana w odpowiednim czasie i działać we właściwy sposób. Jeśli płytek jest zbyt mało albo nie spełniają którejkolwiek ze swych funkcji, czop hemostatyczny może nie powstać i pacjent narażony jest na ryzyko nadmiernych krwawień.

Trombocyty żyją w krążeniu około 8-10 dni, więc więc szpik kostny musi stale wytwarzać nowe krwinki, aby zastąpić te zniszczone, zużyte i/lub utracone z powodu krwawienia. Badanie liczby płytek krwi pomaga w rozpoznawaniu wielu zaburzeń, w których liczba płytek krwi jest zbyt mała lub zbyt duża.

Artykuły zamieszczone w dziale Laboratorium dostarczą Ci ogólnych informacji na temat obróbki pobranej krwi, wymazu z gardła oraz krwiodawstwa i krwiolecznictwa.

Badanie

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?

Badanie jest wykorzystywane do wykrywania zbyt małej (małopłytkowość, trombocytopenia) lub zbyt dużej (nadpłytkowość, trombocytoza) liczby trombocytów we krwi. Stanowi część badania morfologii krwi, które jest często wykonywane w ramach ogólnej oceny stanu zdrowia.

Badanie może być wykorzystane do wykrywania wielu chorób, które wpływają na liczbę płytek krwi. Może być częścią badań diagnostycznych przeprowadzanych m.in. u chorych z zaburzeniami krzepnięcia, chorobami szpiku kostnego lub nadkrzepliwością.

Może stanowić narzędzie w monitorowaniu przebiegu choroby, będącej przyczyną zaburzeń lub monitorowaniu skuteczności jej leczenia.

Badanie liczby płytek krwi można połączyć z badaniem czynności płytek krwi oraz badaniami układu krzepnięcia, takimi jak PT i aPTT. Jeśli wyniki tych badań są nieprawidłowe wyjaśnienie przyczyny zaburzeń wymaga wykonania dodatkowych badań.

W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Oznaczenie liczby płytek krwi często zlecane jest jako część standardowej morfologii krwi, która jest badaniem wykonywanym często w ramach badań okresowych.

Prawie zawsze zleca się to badanie w przypadku, gdy u pacjenta występują objawy związane z niską liczbą płytek krwi lub zaburzenia krzepnięcia, takie jak:

  • siniaki niewiadomego pochodzenia lub powstające przy niewielkim nacisku
  • przedłużające się krwawienia nawet z małego skaleczenia
  • powtarzające się krwawienia z nosa
  • krwawienia z przewodu pokarmowego (krew można wykryć w kale)
  • bardzo obfite krwawienia miesięczne
  • małe czerwone punkty na skórze (petechie), czasem wyglądające jak wysypka
  • małe brunatnoczerwone plamy na skórze (purpura) spowodowane wylewami podskórnymi (plamica).

Badanie wykonuje się także u osób z podejrzeniem zwiększonej liczby płytek krwi. Nadpłytkowość może spowodować nadmierne wykrzepianie lub niekiedy krwawienia, jeśli czynność płytek nie jest prawidłowa. Jednak u większości osób nadpłytkowość jest bezobjawowa i można ją wykryć tylko wykonując badanie morfologii krwi w ramach badań okresowych lub z innych powodów.

Co oznacza wynik?

Niska liczba płytek krwi (małopłytkowość) może być spowodowana wieloma różnymi zaburzeniami lub chorobami. Przyczyny można ogólnie podzielić na dwie grupy:

  • zaburzenia czynności szpiku, który nie wytwarza płytek w dostatecznej liczbie
  • zaburzenia, w których płytki są zużywane lub niszczone szybciej niż normalnie.

Stany, którym towarzyszy niska liczba płytek to m.in.:

  • Pierwotna małopłytkowość immunologiczna (ITP), w której układ odpornościowy zaczyna wytwarzać przeciwciała przeciwko własnym płytkom, jest jedną z częstszych przyczyn małopłytkowości przy braku innych zaburzeń
  • Zakażenia wirusami EBV, HPV, HIV lub wirusem odry
  • Przyjmowanie niektórych leków, w tym acetaminofenu, chinidyny, sulfonamidów, digoksyny, wankomycyny, walium, nitrogliceryny
  • Białaczki, chłoniaki lub inne nowotwory, które szerzą się do szpiku kostnego; u osób z nowotworami często występują nadmierne krwawienia z powodu znacznego obniżenia liczby płytek krwi. Wypieranie prawidłowych komórek ze szpiku przez komórki nowotworowe powoduje zmniejszoną liczbę megakariocytów i zmniejszenie możliwości wytwarzania trombocytów
  • Niedokrwistość aplastyczna – schorzenie, w którym zmniejsza się wytwarzanie przez szpik wszystkich komórek
  • Długotrwałe krwawienia (np. przewlekłe krwawienia z wrzodów żołądka)
  • Sepsa, szczególnie wywołana zakażeniem bakteriami Gram ujemnymi
  • Marskość wątroby
  • Choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń, w których organizm wytwarza przeciwciała niszczące własne narządy i tkanki
  • Zwiększone zużycie płytek krwi występuje w wielu chorobach, np. w zespole rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego (DIC), zakrzepowej plamicy małopłytkowej (TTP) i zespole hemolityczno-mocznicowym (HUS).

U osoby dorosłej prawidłowa liczba płytek wynosi około 150 000 do 450 000 w mm3 krwi.
Jeżeli liczba ta spada poniżej 20 000, wystąpić może samoistne krwawienie, nawet stanowiące zagrożenie dla życia. Osobom ze znacznym niedoborem płytek krwi można pomóc przetaczając koncentraty krwinek płytkowych.

Zwiększona liczba płytek krwi nazywana jest nadpłytkowością (trombocytozą). Zwykle jest spowodowana występowaniem innych chorób (nadpłytkowość wtórna lub odczynowa), takich jak:

Zwiększona liczba płytek krwi może być także zjawiskiem przejściowym. Do niektórych przyczyn należą:

  • Okres zdrowienia po utracie dużej objętości krwi np. w wyniku urazu lub zabiegu chirurgicznego
  • Wysiłek fizyczny
  • Okres zdrowienia po zatruciu alkoholem oraz po leczeniu niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego.

Rzadziej trombocytoza spowodowana jest zaburzeniem czynności szpiku kostnego. Przykładem jest nadpłytkowość samoistna (pierwotna), rzadkie zaburzenie mieloproliferacyjne, w którym szpik kostny wytwarza płytki krwi w ogromnym nadmiarze. Często zaburzenie przebiega bezobjawowo, a wykrywane jest po wykonaniu badania morfologii krwi. U chorych z tym zaburzeniem z powodu zbyt dużej liczby płytek krwi występuje ryzyko nadmiernego wykrzepiania (zakrzepica), ale mogą również występować krwawienia, jeśli płytki nie działają prawidłowo. Nadpłytkowość samoistna związana jest często z mutacją genu JAK2. Znacznie zwiększoną liczbę płytek krwi obserwuje się także u chorych z innymi nowotworami i zespołami mieloproliferacyjnymi lub mielodysplastycznymi, jak na przykład przewlekła białaczka szpikowa i czerwienica prawdziwa.


Uwaga

Dla wielu oznaczeń nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych. Ze względu na to, że wartości te zależą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab Tests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w artykule:

Przedziały referencyjne i ich znaczenie.
Co jeszcze należy wiedzieć?

Wzrost liczby płytek krwi może być spowodowany mieszkaniem na dużych wysokościach (w górach), wyczerpującymi ćwiczeniami fizycznymi, a także wysiłkiem w czasie porodu. Również przyjmowanie estrogenów oraz doustnych środków antykoncepcyjnych może spowodować zwiększenie liczby płytek krwi.

Obniżenie liczby płytek krwi można zaobserwować u kobiet przed miesiączką. U około 5% ciężarnych przed porodem liczba płytek krwi jest obniżona.

Dziedziczne schorzenia spowodowane genetycznie uwarunkowanymi defektami płytek krwi to: trombastenia Glanzmanna, zespół Bernarda-Souliera, zespół Chediaka-Higashiego, zespół Wiskotta-Aldricha, zespół Maya-Hegglina oraz zespół Downa. Występowanie tych anomalii jest jednak stosunkowo rzadkie.

U niektórych osób występuje zjawisko gromadzenia płytek krwi w śledzionie, co powoduje spadek liczby trombocytów we krwi krążącej. Zwykle nie powoduje to jednak żadnych objawów chorobowych.


Pytania i odpowiedzi

1. Czy istnieją oznaki niskiego lub wysokiego poziomu płytek krwi, na które należy zwracać uwagę?

O zbyt niskiej liczbie płytek krwi świadczyć może powstawanie siniaków bez przyczyny, krwawienie z nosa, ust lub odbytu pomimo braku widocznego uszkodzenia, lub też niemożność zatamowania przez długi czas krwawienia nawet z niewielkiej rany.

2. Na wyniku badania PLT podane są wskaźniki MPV i PDW. Co one oznaczają?

Średnia objętość płytek krwi (MPV) i szerokość rozkładu objętości płytek krwi (PDW) są wskaźnikami automatycznie wyliczanymi przez analizator hematologiczny. MPV odpowiada średniej wielkości płytek w próbce krwi pacjenta, a PDW wskazuje na stopień zróżnicowania wielkości płytek. Wskaźniki te są dodatkową informacją na temat płytek krwi i mogą pomóc w określeniu przyczyny zbyt niskiej lub zbyt wysokiej liczby PLT. Płytki młode, niedawno uwolnione do krwi ze szpiku kostnego są zwykle większe niż płytki starsze, krążące we krwi przez kilka dni.

Wysoki wskaźnik MPV (duża liczba dużych „młodych” płytek krwi) u osoby z małopłytkowością oznacza, że szpik kostny może produkować płytki i uwalnia je szybko do krążenia. Niski wskaźnik MPV (duża liczba małych „starych” płytek) u osoby z małopłytkowością może wskazywać na zaburzenia wytwarzania płytek w szpiku kostnym. Prawidłowy wskaźnik PDW oznacza, że większość płytek ma w przybliżeniu jednakową wielkość. Wysoki PDW wskazuje na duże zróżnicowanie wielkości płytek, czyli równoczesne występowanie płytek małych i dużych.

W przypadku nieprawidłowego wyniku liczenia płytek krwi często wykonywane są badania dodatkowe. Niekiedy bowiem mogą powstawać zlepy płytek, co zakłóca pomiar automatyczny i prowadzi do fałszywie obniżonej liczby PLT i zwiększenia MPV. W takich sytuacjach przeprowadza się ocenę mikroskopową rozmazu krwi obwodowej, co pozwala ocenić płytki krwi w sposób bezpośredni.

3. Na wyniku badania PLT umieszczono uwagę „płytki olbrzymie”. Co to oznacza?

Terminem „płytki olbrzymie” określa się płytki nieprawidłowo duże, zbliżone wielkością do erytrocytów. Mogą występować w takich schorzeniach jak pierwotna małopłytkowość immunologiczna (ITP) lub w rzadkich wrodzonych zespołach, np. chorobie Bernarda-Souliera. Aby potwierdzić występowanie płytek olbrzymich trzeba dodatkowo ocenić rozmaz krwi obwodowej, w którym można odróżnić płytki olbrzymie od zlepów płytkowych. W przypadku zlepiania się płytek krwi konieczne jest zazwyczaj pobranie próbki krwi z użyciem innego antykoagulantu, który zapobiega lub osłabia zjawisko zlepiania się trombocytów.

4. Jakie badania dodatkowe może zlecić lekarz, gdy liczba płytek krwi nie jest prawidłowa?

Jeśli przyczyna zaburzenia jest niejasna i trudna do określenia na podstawie wywiadu medycznego i badania fizykalnego lekarz może zlecić badania dodatkowe.

W zależności od podejrzewanej przyczyny oraz wyników morfologii krwi i rozmazu krwi obwodowej może zostać obrany różny kierunek badań. Na przykład: