Clopidogrel (genotypowanie CYP2C19)

Ostatnia weryfikacja:
5.11.2020
Oficjalna Nazwa
Inne Nazwy

Badania farmakogenetyczne oporności na klopidogrel

Powiązane badania
SPIS TREŚCI

W skrócie

W jakim celu badanie jest wykonywane?

Badanie wykonuje się jako pomocnicze w ocenie odpowiedzi organizmu na leczenie klopidogrelem (lekiem przeciwpłytkowym), poprzez wykrywanie wariantów genu (CYP2C19) kodującego jeden z enzymów biorących udział w metabolizmie tego leku. Klopidogrel zapobiega tworzeniu się zakrzepów i podawany jest chorym z ryzykiem zawału serca lub udaru.

Kiedy badanie jest wykonywane?

Badanie może zostać zlecone przed rozpoczęciem leczenia klopidogrelem, w jego początkowej fazie, jak również w przypadku braku oczekiwanej odpowiedzi organizmu na lek.

Jak się pobiera próbkę do badania?

Materiał badany: próbka krwi pobrana z żyły łokciowej, wymaz z wewnętrznej strony policzka lub próbka śliny oddana do czystego pojemnika.

Czy do badania trzeba się przygotować?

Nie

Informacja o próbce

Co się oznacza?

Test pomaga określić, czy z powodu struktury genetycznej istnieje u pacjenta ryzyko słabszej odpowiedzi na lek o nazwie klopidogrel. Test wykrywa wariant genu CYP2C19. Badanie zleca się czasami w celu określenia, czy klopidogrel będzie właściwym lekiem, czy też należy wdrożyć inny sposób leczenia.

Klopidogrel jest lekiem przeciwpłytkowym, stosowanym w profilaktyce udarów i zawału serca u osób z grupy podwyższonego ryzyka epizodów sercowo-naczyniowych. Lek pomaga zapobiegać powstawaniu zakrzepów w łożysku naczyniowym, uniemożliwiając agregację (sklejanie się) płytek krwi.

W prawidłowych warunkach, po uszkodzeniu naczyń krwionośnych płytki krwi sklejają się, inicjując powstawanie skrzepu wspomagającego zatrzymanie krwawienia. U osób z grupy podwyższonego ryzyka zawału serca lub udaru proces ten może zachodzić w sposób nieprawidłowy i dlatego stosowane są leki zapobiegające agregacji płytek.

Klopidogrel podaje się w formie nieaktywnej (czyli tak zwanego proleku), który dla osiągniecia skuteczności musi zostać zmetabolizowany w organizmie do formy czynnej. U osób z określonymi mutacjami genetycznymi w genie CYP2C19 metabolizm nie zachodzi w takim stopniu, jak u osób bez tych mutacji. Osoby, które przyjmują klopidogrel i u których zachodzi zróżnicowanie w obrębie genu CYP2C19, mogą nadal pozostawać w grupie ryzyka zawału serca lub udaru, ponieważ leczenie nie przynosi określonych efektów. Test pozwala wykryć osoby z co najmniej jednym wariantem CYP2C19.

Człowiek dziedziczy po jednej kopii każdego z genów od matki i od ojca. Gen CYP2C19 jest więc obecny w organizmie w formie dwóch odziedziczonych kopii (alleli). Można posiadać obydwie kopie bez wariantów (typ dziki, prawidłowy), jedną kopię bez i jedną z wariantem (heterozygota); obie kopie z tym samym wariantem (homozygota) lub dwie kopie z różnymi wariantami (heterozygota złożona). Kombinacja kopii genu CYP2C19 określa skuteczność przemiany klopidogrelu w formę czynną oraz jego ogólnego wpływu na organizm.

Badanie odpowiedzi na klopidogrel pozwala stwierdzić, czy pacjent posiada warianty genu CYP2C19. Dokładna interpretacja wyników może pomóc lekarzowi w dobraniu odpowiedniego leczenia przeciwpłytkowego.

Artykuły zamieszczone w dziale Laboratorium dostarczą Ci ogólnych informacji na temat obróbki pobranej krwi, wymazu z gardła oraz krwiodawstwa i krwiolecznictwa.

Badanie

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?

Badanie ma na celu określenie potencjalnej wrażliwości na lek przeciwpłytkowy klopidogrel przed rozpoczęciem leczenia lub w jego początkowej fazie.

Genotypowanie w kierunku oporności na klopidogrel służy wykryciu wariantów genu CYP2C19 kodującego jeden z enzymów odpowiadających za metabolizm klopidogrelu do formy czynnej. Warianty CYP2C19 są najczęściej związane ze słabszą aktywnością enzymu oraz spowolnionym metabolizmem klopidogrelu i są przyczyną zbyt niskiego poziom leku w formie czynnej w organizmie, co uniemożliwia skuteczne zapobieganie powstawaniu zakrzepów. Badania na obecność wariantów genu CYP2C19 wykonuje się w celu dostosowania leczenia do indywidualnych uwarunkowań (badania farmakogenetyczne). W przypadku występowania określonych wariantów skuteczniejsze może okazać się wdrożenie innego sposobu leczenia.

Badania genetyczne związane z odpowiedzią na klopidogrel nie są obecnie rozpowszechnione. Wprawdzie badania wykazały, że wariant CYP2C19 zwiększa podatność organizmu na działanie klopidogrelu, jednak nadal nie ma zgodności co do konieczności wykonywania testów. Jedną z przyczyn jest to, że warianty genu CYP2C19 odpowiadają tylko za część różnic w odpowiedzi osobniczej na stosowane leczenie.

W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Badanie oporności na klopidogrel zleca się przede wszystkim przed rozpoczęciem leczenia, w jego pierwszej fazie lub jeżeli podczas leczenia pojawiła się zwiększona skłonność do powstawania zakrzepów albo krwawienia.

Testu nie wykonuje się u każdego pacjenta leczonego klopidogrelem. Obecnie nie ma zgodności co do użyteczności klinicznej tego badania i nie jest ono powszechnie stosowane.

Co oznacza wynik?

Wyniki badań genetycznych wymagają ostrożnej interpretacji. Zazwyczaj wynik uzyskany z laboratorium zawiera opis wykonany przez specjalistę w tej dziedzinie. Podejmując decyzję o włączeniu leczenia klopidogrelem bierze się pod uwagę wiele czynników.

U osoby z jednym lub dwoma wariantami genu odpowiedź na klopidogrel może być zmieniona. Stopień podatności zależy od wariantu/wariantów i od samego organizmu, który może metabolizować lek w sposób prawidłowy, spowolniony, umiarkowany lub bardzo szybki.

Nie każde laboratorium wykonuje badania na obecność każdego z wariantów. Zazwyczaj oznacza się allele *2 and *3. U osoby badanej może występować rzadszy wariant, niewykrywalny danym testem.  Wzmożony metabolizm leku może być również spowodowany inną przyczyną. Wariant genu CYP2C19 jest tylko jednym z czynników warunkujących odpowiedź na klopidogrel.

Uwaga

Dla wielu oznaczeń nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych. Ze względu na to, że wartości te zależą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab Tests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w artykule:

Przedziały referencyjne i ich znaczenie.
Co jeszcze należy wiedzieć?

Aby zwiększyć znajomość wpływu wariantów genu CYP2C19 oraz dostępność badań, Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) postuluje zmiany na etykiecie leku Plavix® (klopidogrel), mające informować konsumentów o tym, że o skuteczności działania leku mogą decydować czynniki genetyczne.  

Enzym CYP2C19  kodowany przez gen CYP2C19 metabolizuje również wiele innych leków, dlatego w przypadku przyjmowania kilku z nich, zmiany metabolizmu mogą dotyczyć wszystkich.  Jednym z przykładów jest omeprazol, stosowany w celu kontroli wytwarzania kwasów żołądkowych. Inne substancje metabolizowane przez enzym CYP2C19 to diazepam, leki przeciwdrgawkowe i przeciwdepresyjne.  

Wykonanie testu mającego stwierdzić odpowiedź organizmu na lek to element spersonalizowanej medycyny zwanej farmakogenomiką. Trwają badania w tym obszarze, mające na celu opracowanie takiego sposobu leczenia, który nie spowoduje skutków ubocznych.

Pytania i odpowiedzi

Czy to badanie różni się testu czynnościowego płytek?

Tak. Jest to test genetyczny pozwalający określić formę genu CYP2C19 obecną u pacjenta, co umożliwia przewidywanie jego reakcji na klopidogrel.

Czy testy czynnościowe płytek krwi mogą służyć do oceny odpowiedzi organizmu na klopidogrel?

Dostępnych jest wiele testów czynnościowych płytek krwi, które stosuje się w celu określenia braku odpowiedzi (oporności na klopidogrel), takich jak agregometria płytek z zastosowaniem ADP, epinefryny, kolagenu, jednak ich użyteczność kliniczna nie została szeroko zatwierdzona, z uwagi na niską zgodność pomiędzy testami.  

Czy każdy powinien zostać przebadany pod kątem wariacji genu CYP2C19?

Nie zaleca się wykonywania tego testu w ramach badań przesiewowych w populacji ogólnej. Obecnie jedynym wskazaniem do wykonania badania jest przyjmowanie leków, których może dotyczyć aktywność enzymów związanych z CYP2C19. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić przebadanie członków rodziny chorego i włączenie ich wyników do historii choroby.  

Czy  badanie oporności na klopidogrel można wykonać w przychodni?

Nie. Wykonanie oznaczenia i jego interpretacja wymaga specjalistycznego sprzętu i wiedzy, więc nie jest dostępne w każdym laboratorium. Czasami zachodzi konieczność wysłania próbki do laboratorium referencyjnego.

Czy należy informować lekarzy o wynikach testów CYP2C19?

Tak. Pacjent powinien poinformować lekarza, bez względu na to czy obecnie przyjmuje klopidogrel. CYP2C19 wiąże się również z odpowiedzią organizmu na wiele innych leków.

Czy należy poinformować lekarza o przyjmowaniu klopidogrelu?

Tak. Należy informować każdego z lekarzy, w tym również stomatologa, o przyjmowaniu klopidogrelu, aspiryny oraz innych czynników przeciwpłytkowych. Taka informacja może być istotna przy podejmowaniu leczenia lub wykonywaniu zabiegów medycznych.