Co to jest?

Alergia to nadwrażliwość i niewspółmiernie silna reakcja układu odpornościowego na substancje, które nie wywołują reakcji większości ludzi. Rodzaje nadwrażliwości podzielono na cztery grupy - od I do IV. Klasyfikacja w pewnym stopniu oparta jest na tym, które elementy układu odpornościowego zostają uruchomione i jak szybko występuje reakcja alergiczna.

Dwa rodzaje nadwrażliwości popularnie zwane uczuleniami to:
Typ I - nadwrażliwość natychmiastowa, w której antygeny (alergeny, substancje obce) łączą się ze swoistymi przeciwciałami klasy IgE (immunoglobuliny E), powodując reakcje miejscowe lub układowe (obejmujące cały organizm). Odpowiedź organizmu jest natychmiastowa i występuje zazwyczaj w ciągu kilku minut;
alergia typu IV - nadwrażliwość opóźniona, reakcja wywołana łączeniem się antygenów ze swoiście uczulonymi limfocytami T.

Nadwrażliwość typu I obejmuje zazwyczaj układ oddechowy, pokarmowy lub skórę. Występuje ona często u osób ze skłonnościami do uczuleń (dzieci alergików częściej cierpią na alergię, chociaż nie zawsze na te same substancje, co rodzice). Podczas pierwszej ekspozycji na potencjalny alergen zazwyczaj nie występuje silna reakcja alergiczna, ale organizm wytwarza swoiste przeciwciało klasy IgE i"uczula się".

Wytworzone przeciwciała klasy IgE następnie wiążą się z komórkami tucznymi - wyspecjalizowanymi komórkami obecnymi w tkankach - oraz bazofilami (rodzaj krwinek białych) w krwiobiegu, co uruchamia układ odpornościowy. Podczas kolejnej ekspozycji na alergen, swoiste przeciwciała klasy IgE rozpoznają intruza, wiążą go i powodują uwalnianie substancji chemicznych, w tym histaminy, powodujących wystąpienie objawów alergii w ustach, nosie lub na skórze - w zależności od tego, gdzie znalazł się alergen.

Ostra reakcja alergiczna typu I na skórze objawia się pokrzywką, zapaleniem skóry i świądem, a reakcja przewlekła może spowodować atopowe zapalenie skóry i wyprysk. Ostra reakcja alergiczna obejmująca układ oddechowy powoduje kaszel, niedrożność nosa, kichanie, ściśnięte gardło, a reakcja przewlekła może być przyczyną astmy. Objawom tym może również towarzyszyć zaczerwienienie i świąd w okolicach oczu. Pierwsze objawy ostrej reakcji alergicznej obejmującej układ pokarmowy to mrowienie w ustach, świąd, metaliczny smak, puchnięcie języka, a następnie ból brzucha, skurcze mięśni, wymioty i biegunka. Reakcja przewlekła prowadzi do różnego rodzaju chorób układu pokarmowego.

Ostre reakcje alergiczne mogą stanowić zagrożenie życia ze względu na możliwość wystąpienia anafilaksji - reakcji alergicznej obejmującej wiele narządów. Towarzyszy jej uczucie niepokoju, przygnębienia, bladość spowodowana niskim ciśnieniem krwi i/lub utrata przytomności (omdlenie). Pacjentowi należy wtedy natychmiast podać zastrzyk z epinefryny (adrenaliny) - w przeciwnym razie anafilaksja może doprowadzić do śmierci. Natężenie reakcji w alergii typu I u pacjenta może być różne - czasami występuje jedynie pokrzywka, a czasami dojść może do anafilaksji.

Alergię typu I mogą wywoływać różnorodne czynniki: pokarmy, rośliny (pyłki, chwasty, trawy, itp.), jad owadów, łupież zwierzęcy (np. sierść kota lub psa), roztocza, zarodniki pleśni, substancje używane w pracy (lateks), lub leki (np. penicylina). Mogą również występować krzyżowe reakcje alergiczne - na przykład u osoby uczulonej na ziele krostawca może wystąpić uczulenie na melony i banany. Najczęstszą przyczyną reakcji anafilaktycznej są orzeszki ziemne, orzechy drzewne (np. laskowe, włoskie) i skorupiaki.

Opóźnione reakcje w alergii typu IV zazwyczaj obejmują skórę. Najczęstsze przypadki to nadwrażliwość na metale i biżuterię. Reakcja zachodzi w wyniku interakcji antygenu z uczulonymi limfocytami T. Limfocyty te uwalniają substancje zapalne i toksyczne, które przyciągają białe krwinki do miejsca ekspozycji na alergen, co powoduje uszkodzenie tkanki. W przeciwieństwie do alergii typu I, reakcja alergiczna może wystąpić tu już przy pierwszym kontakcie z alergenem. Nadwrażliwość typu IV to zazwyczaj zmiana skórna (zaczerwienienie, obrzęk, stwardnienie, wysypka lub stan zapalny), która pojawia się w kilka godzin do kilku dni po ekspozycji na alergen.