Krew utajona w kale

Ostatnia weryfikacja:
9.9.2019
Oficjalna Nazwa

Badanie kału na obecność krwi utajonej, badanie kału na krew utajoną

Inne Nazwy

Test na krew utajoną w kale (ang. FOBT, hemoccult), rozmaz z kału (metoda gwajakolowa), immunochemiczny test na krew utajoną w kale

Powiązane badania
SPIS TREŚCI

W skrócie

W jakim celu badanie jest wykonywane?

Jako badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego (okrężnicy): badanie umożliwia wykrycie krwawienia z przewodu pokarmowego, które może być objawem raka jelita grubego.

Kiedy badanie jest wykonywane?

Jako rutynowe badanie wykonywane raz do roku, zwykle u osób powyżej 50 roku życia z obciążeniem rodzinnym chorobą nowotworową (badanie rekomendowane jako przesiewowy test w kierunku raka jelita grubego); w innych przypadkach zgodnie z zaleceniami lekarza.

Jak się pobiera próbkę do badania?

Jedna lub więcej próbek kału gromadzonych w okresie kilku dni.

W Polsce stosuje się metody immunochemiczne.
Sposób pobierania kału w przypadku testów immunochemicznych jest różny w zależności od używanego zestawu. Przykładowo, do zestawu może być dołączona szczoteczka, którą pobiera się wodę z muszli klozetowej z okolic oddanego stolca. Następnie kroplę wody przenosi się na kartę testową i pozostawia do wyschnięcia. Tak przygotowaną kartę zanosi się do lekarza lub laboratorium. Mogą być wymagane dwie lub trzy próbki.

W innych testach kał pobiera się do specjalnego naczynka i dostarcza do laboratorium. Tak przygotowaną próbkę kału, już w laboratorium, możliwie w najkrótszym czasie umieszcza się w fiolce z buforem. Fiolka z zawiesiną kału może być przechowywana do 14 dni w temp. lodówki.

Kał do badania może być używany po minimum 3 dniach od zakończenia krwawienia miesięcznego. Nie należy wykonywać oznaczenia w przypadku stwierdzenia krwawiących hemoroidów. Kał nie może być zanieczyszczony moczem. W ciągu 48 godzin przed oddaniem kału do badania pacjent nie powinien pić alkoholu, zażywać aspiryny i środków przeczyszczających.

Czy do badania trzeba się przygotować?

Nie, w przypadku stosowania testów immunochemicznych nie ma żadnych ograniczeń dietetycznych. W tym oznaczeniu stosowane są przeciwciała skierowane wyłącznie wobec krwi ludzkiej z dolnego odcinka przewodu pokarmowego (okrężnicy).

Informacja o próbce

Co się oznacza?

Test na krew utajoną umożliwia wykrycie obecności krwi (hemoglobiny) w kale. W warunkach prawidłowych do przewodu pokarmowego nie przedostaje się wystarczająco dużo krwi, żeby test był dodatni, albo żeby stolce miały krwisty lub czarny, smolisty wygląd. Jakakolwiek wykrywalna ilość krwi wydalana z kałem jest niepokojącym objawem i wymaga dalszych badań.

Dodatni wynik badania kału na krew utajoną oznacza, że u pacjenta wystąpiło krwawienie do przewodu pokarmowego. Powodem krwawienia może być choroba wrzodowa, uchyłkowatość jelit, krwawiące polipy, choroby zapalne jelit, guzki krwawnicze (hemoroidy), krwawienie z dziąseł lub z nosa (i połknięcie krwi), a także łagodne i złośliwe nowotwory. Jakakolwiek tkanka (np. polip lub guz), która wystaje do światła jelita, może zostać naruszona przez przemieszczające się wzdłuż jelita masy kałowe i może przejściowo krwawić. Takie niewielkie krwawienie często jest pierwszym, a czasem jedynym wczesnym objawem raka jelita grubego, dlatego badanie kału na krew utajoną jest wartościowym testem przesiewowym.

Metoda immunochemiczna (iFOBT lub FIT) – wykorzystuje przeciwciała przeciwko ludzkiej hemoglobinie w celu wykrycia krwi w kale.

Zaleca się wykonanie testu w co najmniej trzech próbkach kału pobranych w różnych dniach. Amerykańskie Stowarzyszenie ds. Walki z Rakiem nie zaleca wykonywania pojedynczego testu łącznie z badaniem per rectum w gabinecie lekarskim, ponieważ może on nie być wystarczająco czuły, aby wykryć nowotwór. Zaleca się wykonanie FOBT lub FIT w warunkach domowych, ponieważ oznaczenia w próbkach kału pobranych w trzech różnych dniach zwiększają szansę na wykrycie raka. Oprócz tego zaleca się, aby osoby, które wybiorą tę metodę poddawały się badaniom przesiewowym co roku.

Artykuły zamieszczone w dziale Laboratorium dostarczą Ci ogólnych informacji na temat obróbki pobranej krwi, wymazu z gardła oraz krwiodawstwa i krwiolecznictwa.

Badanie

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?

Test na krew utajoną w kale jest wykorzystywany przede wszystkim w badaniach przesiewowych w kierunku wczesnej postaci raka jelita grubego. Pojawienie się krwi w stolcu może być jedynym objawem wczesnego stadium raka. Jeśli uda się wykryć nowotwór, zanim zaatakuje okoliczne tkanki i da przerzuty, szansa skutecznego leczenia jest znacznie większa. Dodatni wynik badania kału na krew utajoną nie oznacza rozpoznania raka jelita grubego; do ustalenia źródła krwawienia są konieczne inne badania. Przyczyną pojawienia się krwi w kale mogą być inne choroby przewodu pokarmowego.

Dodatkowym zastosowaniem badania kału na krew utajoną jest poszukiwanie przyczyn niedokrwistości (anemii), która może być spowodowana, na przykład krwawieniem z wrzodu żołądka lub dwunastnicy. Lekarz może zlecić takie badanie u pacjentów z objawami niedokrwistości, np. ogólnym osłabieniem, z niskim hematokrytem lub niskim stężeniem hemoglobiny, albo z krwawymi lub ciemnymi stolcami.

W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Badanie kału na krew utajoną jest wykonywane w ramach rutynowych badań przesiewowych; zgodnie z rekomendacją Towarzystw Onkologicznych powinno być wykonywane raz w roku u osób powyżej 50 roku życia, oraz dodatkowo - na zlecenie lekarza. Większość osób badanych nie ma żadnych objawów. Badanie wykonuje się przede wszystkim jako badanie przesiewowe w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego.

Lekarz może też zlecić badanie kału na krew utajoną, jeśli podejrzewa u pacjenta niedokrwistość o niewyjaśnionej przyczynie lub w przypadku takich objawów, jak krwawe lub ciemne, smoliste stolce.

Co oznacza wynik?

Wynik badania kału na krew utajoną w warunkach prawidłowych jest ujemny. Dodatni wynik oznacza obecność krwi/ hemoglobiny w kale pochodzącej z dolnego odcinka przewodu pokarmowego albo obecność substancji interferującej. Do badania używa się kilku próbek kału aby wykryć przerywane krwawienie, lub wykluczyć wyniki fałszywie dodatnie. W przypadku krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego hemoglobina ulega rozpadowi zanim jej fragmenty dostaną się do dolnego odcinka i nie jest wykrywana w teście FOB. Dodatni wynik testu wymaga kontynuacji badań i zwykle obejmuje badania obrazowe jak sigmoidoskopia czy kolonoskopia.

Uwaga

Dla wielu oznaczeń nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych. Ze względu na to, że wartości te zależą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab Tests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w artykule:

Przedziały referencyjne i ich znaczenie.
Co jeszcze należy wiedzieć?

Test na krew utajoną może dać wyniki fałszywie dodatnie.
Lekarz może zalecić odstawienie leków i ograniczenia dietetyczne przed pobraniem próbek kału. U kobiet kał do badania może być używany po minimum 3 dniach od zakończenia krwawienia miesięcznego.

Wyniki fałszywie ujemne mogą być spowodowane zażywaniem dużych dawek witaminy C oraz badaniem pojedynczych próbek kału, zamiast kilku próbek z kolejnych dni (rak jelita grubego i polipy - stany przedrakowe powodują przerywane krwawienia).

Pytania i odpowiedzi

1. Czy oprócz badań kału istnieją inne badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego?

Tak. Dostępne są badania obrazowe, które można wykorzystywać w celach przesiewowych i/ lub profilaktyce raka jelita grubego. Jedno z tych badań można wykonać zamiast corocznego badania przesiewowego na obecność krwi utajonej w kale:

  • Sigmoidoskopia – badanie odbytnicy i końcowego odcinka jelita grubego przy pomocy podświetlonego aparatu. Wykryte w ten sposób polipy można usunąć już w trakcie badania, co pozwala zapobiegać ich zrakowaceniu. Zaleca się, aby w celach przesiewowych badanie to wykonywać co 5 lat.
  • Kolonoskopia – dokładniejsze badanie odbytnicy i całego jelita grubego przy pomocy giętkiej rurki. Również umożliwia usunięcie polipów. Zaleca się, aby w celach przesiewowych badanie to wykonywać co 10 lat.
  • Kolonoskopia CT (kolonoskopia wirtualna) – badanie mniej inwazyjne, gdzie przy pomocy tomografii komputerowej lekarz ogląda całe jelito grube. Zaleca się, aby w celach przesiewowych badanie to wykonywać co 5 lat.
  • Wlew doodbytniczy z podwójnym kontrastem – seria badań radiologicznych odbytnicy i jelita grubego. Zaleca się wykonywanie ich co 5 lat.

2. Czy zestawy do użytku domowego są tak dobre, jak badania w laboratorium?

Testy wykonywane w domu są dostatecznie czułe, ale niektórzy lekarze preferują testy immunochemiczne wykonywane w laboratorium (mimo, że dla wielu pacjentów pobieranie próbek kału jest nieprzyjemne). Może tak być, ponieważ wyniki tych testów są odczytywane i interpretowane przez profesjonalistów (którzy łatwiej wykryją wyniki fałszywie dodatnie i fałszywie ujemne) albo dlatego, że lekarz ma większy wpływ na dalsze postępowanie, bo pacjent zgłasza się do niego po wyniki.

3. Jakie jest dalsze postępowanie w przypadku dodatniego wyniku testu na krew utajoną w kale?

Badanie kału na krew utajoną może być poprzedzone badaniem per rectum (badaniem przez odbytnicę), albo badanie per rectum może być wykonane później. U osób z dodatnim wynikiem można też wykonać dodatkowo następujące badania:

Sigmoidoskopia: oglądanie końcowych odcinków jelita grubego za pomocą odpowiedniego wziernika i poszukiwanie nieprawidłowości, np. polipów;

Kolonoskopia: bardziej dokładne oglądanie odbytnicy i całego jelita grubego;

Wlew doodbytniczy z podwójnym kontrastem: seria zdjęć rentgenowskich okrężnicy i odbytnicy.

4. Czy dostępne są inne rodzaje badań w kierunku raka jelita grubego i odbytnicy, które można wykonać w próbkach kału?

Tak. Dostępne jest badanie DNA w kale (sDNA). Pozwala ono wykryć pewne zmiany DNA (materiału genetycznego) w komórkach rakowych wydalanych z kałem. Badania wykazały, że test ten ma odpowiednią czułość, chociaż nie umożliwia wykrycia wszystkich rodzajów nowotworów. We wspólnie wydanych wytycznych z marca 2008 roku Amerykańskie Stowarzyszenie ds. Walki z Rakiem, Amerykańskie Kolegium Radiologii i Amerykańska Grupa Zadaniowa ds. Raka Jelita Grubego i Odbytnicy umieściły sDNA na liście zalecanych badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego i odbytnicy.