aPTT

Inne nazwy: APTT, czas kaolinowo-kefalinowy
Oficjalna nazwa: Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji
Powiązane badania: PT i INR, Fibrynogen, Antykoagulant toczniowy, ACT, Czynniki krzepnięcia, Liczba płytek krwi, Przeciwciała antykardiolipinowe

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Co oznacza wynik?

Co jeszcze należy wiedzieć?

 

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane? 

Badanie aPTT wykonuje się u osób, u których występują krwawienia lub zakrzepica z niewyjaśnionych przyczyn. Oznaczany jest równocześnie z czasem protrombinowym (PT), gdyż łączna interpretacja wyników tych dwu badań pozwala wstępnie ocenić czynność układu krzepnięcia. Czas aPTT jest zależny od stężenia i prawidłowej aktywności czynnika XII, XI, VIII, X, V, II (protrombiny), I (fibrynogenu) oraz prekalikreiny (PK) i wielkocząsteczkowego kininogenu (HK). Czas PT jest natomiast zależny od stężenia i prawidłowej aktywności czynników VII, X, V, II i I.

Czas aPTT jest często wykorzystywany do monitorowania leczenia przeciwkrzepliwego heparyną niefrakcjonowaną (standardową, UFH). Heparyna jest podawana dożylnie lub podskórnie w celu zapobiegania incydentom zakrzepowym. Leczenie powinno być monitorowane, gdyż nadmiar heparyny powoduje krwawienia natomiast zbyt mała dawka leku nie hamuje powstawania zakrzepów.

W przypadkach wydłużonego czasu aPTT, którego przyczyną nie jest zanieczyszczenie próbki krwi heparyną bądź błędami pobrania krwi (za mała objętość, powstanie skrzepu w probówce bezpośrednio po pobraniu) należy zastanowić się czy wynik ten jest wyrazem niedoboru czynnika(ów) krzepnięcia, czy obecności jego inhibitorów. Jedną ze stosowanych procedur jest zmieszanie osocza pacjenta z osoczem prawidłowym, pochodzącym od kilku zdrowych dawców, żeby zapewnić prawidłowy skład wszystkich czynników. Jeżeli pacjent ma niedobór czynnika, zmieszanie z osoczem zdrowych osób powinno ten niedobór uzupełnić w wyniku czego wartość aPTT powinna ulec skorygowaniu do wartości prawidłowych, a wówczas następnym krokiem jest poszukiwanie niedoboru konkretnego czynnika(ów). W przeciwnym razie przyczyn wydłużonego aPTT należy doszukiwać się w obecności inhibitorów krzepnięcia. Obecność inhibitorów nieswoistych, takich jak przeciwciała antykardiolipinowe lub antykoagulant toczniowy jest związana z incydentami zakrzepowymi i powtarzającymi się poronieniami, szczególnie w drugim i trzecim trymestrze. Z tego powodu aPTT może być włączone do panelu badań mających na celu określenie przyczyny niepowodzeń położniczych.
PT i aPTT są też włączane do panelu badań wykonywanych przed zabiegami inwazyjnymi w celu wykluczenia zaburzeń krzepnięcia.

Wraz z aPTT wykonuje się też często inne badania:

  • Liczba płytek krwi – zawsze w czasie leczenia heparyną, gdyż może ono spowodować trombocytopenię poheparynową
  • Czas trombinowy – w celu sprawdzenia czy w osoczu nie ma heparyny, która zmienia wyniki badań
  • Fibrynogen – aby wykluczyć niedobór fibrynogenu jako przyczynę przedłużenia aPTT.

do góry


W jakich przypadkach badanie jest zlecane? 

Badanie aPTT wraz z innymi badaniami jak np. czas protrombinowy PT jest stosowane u osób, u których występują krwawienia, siniaki lub zakrzepica z niewyjaśnionych przyczyn.

Może być przydatne w przypadkach zespołu DIC (zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego), który może wystąpić w przebiegu ciężkich infekcji, w niektórych rodzajach nowotworów, kiedy procesy krwawienia i krzepnięcia przebiegają równolegle i aktywowane czynniki krzepnięcia ulegają szybko wyczerpaniu. Wydłużenia czasu aPTT można oczekiwać w chorobach wątroby, jako że jest ona głównym miejscem produkcji czynników krzepnięcia. Kiedy pacjent ma nawracające incydenty zakrzepowe, albo u kobiet występują poronienia, test aPTT może być wykonywany jako jedno z badań w kierunku rozpoznania zespołu antyfosfolipidowego.

Znane jest zastosowanie aPTT jako jednego z możliwych badań przedoperacyjnych jako składnika tzw. "układu krzepnięcia" łącznie z czasem protrombinowym, stężeniem fibrynogenu i liczbą krwinek płytkowych. Dotyczy to głównie osób, u których operacja niesie ze sobą ryzyko utraty krwi, a oni sami wykazują zwiększoną tendencję do krwawień i mieli w przeszłości krwawienia z nosa, siniaki, co może sugerować wrodzone lub nabyte niedobory czynników krzepnięcia lub obecność inhibitorów.

U pacjentów, którzy otrzymują heparynę niefrakcjonowaną w iniekcjach lub we wlewie dożylnym aPTT jest zlecany w regularnych odstępach czasu. W momencie stopniowego przechodzenia na długotrwałe leczenie doustnymi antykoagulantami wykonuje się oba badania PT i aPTT, aż do chwili uzyskania stabilizacji.

do góry


Co oznacza wynik?

Prawidłowe wyniki aPTT nie wykluczają niewielkich niedoborów pojedynczych czynników krzepnięcia. Przyjmuje się, że dopiero obniżenie aPTT do 30-40% wartości prawidłowych może mieć znaczenie diagnostyczne. Obecność antykoagulanta toczniowego (LA) również nie zawsze jest przyczyną wydłużenia czasu aPTT. Oznaczając aPTT przy podejrzeniu obecności LA należy stosować odczynniki o zwiększonej czułości w odniesieniu do LA, lub podobne badanie - czas krzepnięcia z rozcieńczonym jadem żmii Russela (ang. Dilute Russell Viper Venom, test dRVVT).

Przyczyny przedłużenia czasu aPTT mogą być różne. Najczęściej jest to nabyty lub wrodzony niedobór jednego z czynników krzepnięcia lub obecność swoistych lub nieswoistych inhibitorów krzepnięcia.

Przedłużenie aPTT obserwuje się w takich przypadkach jak:

Nabyty lub wrodzony niedobór czynnika krzepnięcia. Wydłużony aPTT, spowodowany niedoborem czynników zazwyczaj ulega normalizacji po zmieszaniu osocza pacjenta z osoczem prawidłowym. aPTT może być przedłużony w chorobie von Willebranda, najczęstszym wrodzonym zaburzeniu krzepnięcia, w którym z powodu niedoboru czynnika von Willebranda zmieniona jest czynność płytek krwi. Dwa inne zaburzenia wrodzone to hemofilia A spowodowana niedoborem czynnika VIII oraz hemofilia B (choroba Christmasa), spowodowana niedoborem czynnika IX. Znacznie rzadziej występują niedobory innych czynników.

Przykładem niedoboru nabytego jest ten spowodowany niedoborem witaminy K, która jest składnikiem niezbędnym do wytwarzania w wątrobie szeregu czynników krzepnięcia. Witamina K jest zawarta w zielonych warzywach i wytwarzana przez niektóre bakterie jelitowe. Jej niedobory są rzadkie, mogą być spowodowane skrajnie ubogą dietą, zaburzeniami wchłaniania lub długotrwałą antybiotykoterapią. Również choroby wątroby mogą prowadzić do spadku wytwarzania czynników krzepnięcia i przedłużenia PT i aPTT. Zarówno w przypadku chorób wątroby jak i niedoboru witaminy K bardziej prawdopodobne jest przedłużenie PT niż aPTT.

 

Obecność nieswoistych inhibitorów krzepnięcia. Nieswoiste inhibitory, takie jak antykoagulant toczniowy lub przeciwciała kardiolipinowe wiążą się chemicznie z fosfolipidami na powierzchni krwinek płytkowych. Odczynniki do oznaczania aPTT zawierają fosfolipidy, które służą do aktywacji czynników drogi wewnątrzpochodnej krzepnięcia. Nieswoiste inhibitory mogą zablokować dostęp do fosfolipidów co przedłuża aPTT i sugeruje zaburzenia krzepnięcia. W rzeczywistości obecność tych inhibitorów w organizmie sprzyja występowaniu zakrzepicy nie zaś krwawieniom. Przedłużony aPTT nie ulega korekcji po zmieszaniu osocza badanego z osoczem zdrowych osób, ale ulega normalizacji po dodaniu do osocza nadmiaru fosfolipidów. Antykoagulant toczniowy łatwiej jest wykryć wykonując badanie krzepnięcia w obecności jadu żmii Rusella niż aPTT.


Obecność swoistych inhibitorów krzepnięcia. Zdarza się niekiedy występowanie przeciwciał, które wiążą się swoiście z wybranymi czynnikami krzepnięcia, np. przeciwciała przeciw czynnikowi VIII. Mogą one powstać u osób leczonych czynnikami krzepnięcia z powodu zaburzeń hemostazy (np. chorym na hemofilię A podaje się czynnik VIII). Mogą także powstać samoistnie jako autoprzeciwciała. Obecność przeciwciał przeciw wybranych czynnikom krzepnięcia powoduje przedłużenie aPTT, które nie ulega korekcji po zmieszaniu osocza badanego z osoczem zdrowych osób. Obecność swoistych inhibitorów może wywoływać ciężkie krwotoki.


Heparyna. Przedłużenie aPTT może być wywołane celowo przez podawanie heparyny jako leku przeciwkrzepliwego lub też zanieczyszczeniem próbki krwi pobieranej z cewnika naczyniowego przepłukiwanego heparyną. W czasie leczenia heparyną niefrakcjonowaną oczekiwane wydłużenie aPTT wynosi od 1,5 do 2,5 razy w porównaniu z czasem przed leczeniem.


Warfaryna (Coumadin). Leczenie dostnymi antykoagulantami ma wpływ na wynik aPTT, ale do monitorowania leczenia warfaryną wykorzystuje się PT.


Przedłużenie aPTT może wystąpić w białaczkach, w przypadku nadmiernych krwawień w okresie okołoporodowym lub powtarzających się poronień.

Wynik aPTT ocenia się często łącznie z PT wynikiem, co przedstawiono w tabeli.
 

Interpretacja wyników PT i aPTT u chorych z zaburzeniami krzepnięcia

Wynik PT

Wynik aPTT

Przykłady możliwych zaburzeń

Przedłużony

Prawidłowy

Choroba wątroby, niedobór witaminy K, spadek stężenia lub defekt cz. VII, przewlekła łagodna postać zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), leczenie doustnymi antykoagulantami

Prawidłowy

Przedłużony

Spadek stężenia lub defekt cz. VIII, IX lub XI, ciężka postać choroby von Willebranda, obecność antykoagulantu toczniowego

Przedłużony

Przedłużony

Spadek stężenia lub defekt cz. I, II, V lub X, ciężka choroba wątroby, ostry DIC

Prawidłowy

Prawidłowy lub nieznacznie przedłużony

Może oznaczać prawidłową hemostazę; jednak PT i aPTT mogą być prawidłowe w takich zaburzeniach, jak nieznaczny niedobór innych czynników i łagodna postać choroby von Willebranda. Diagnostyka tych zaburzeń wymaga wykonania innych badań,

Skrócenie aPTT może być wynikiem nadmiaru czynnika VIII. Takie zjawisko może wystąpić w przypadku reakcji ostrej fazy, która tworzyszy rozległym stanom zapalnym lub urazom. Ma zwykle charakter przejściowy, po wygaszeniu procesu chorobowego aPTT ulega normalizacji. W czasie trwania reakcji ostrej fazy nie ma potrzeby monitorowania aPTT.

do góry


Co jeszcze należy wiedzieć?

Na wynik oznaczania aPTT i jego interpretację może mieć wpływ szereg czynników.

  • Niedostateczna objętość pobranej krwi. Stosunek antykoagulant: krew musi wynosić 1:9.
  • U osób z wysokim hematokrytem aPTT może być przedłużony.
  • Zanieczyszczenie próbki krwi heparyną; jest to najczęstszy problem, występuje zwłaszcza w przypadku pobierania krwi z cewników naczyniowych, które są regularnie przepłukiwane heparyną.
  • Obecność skrzepów w próbce krwi, co zdarza się przy trudnościach w uzyskaniu krwi i długim czasem jej pobierania lub nieodpowiednim wymieszaniem krwi z antykoagulantem.
  • Spożycie przed pobraniem krwi posiłku bogatego w tłuszcze.

W czasie leczenia dwoma najczęściej stosowanymi lekami przeciwkrzepliwymi, czyli heparyną drobnocząsteczkową (LMWH) i danaparoidem, aPTT może nie ulegać przedłużeniu. W takich przypadkach, jeśli konieczne jest monitorowanie leczenia, oznacza się aktywność anty-Xa heparyny.

Jeśli leczenie heparyną wywołuje niezamierzony spadek liczby krwinek płytkowych (małopłytkowość poheparynową) zamiast niej podaje się inne antykoagulanty, na przykład hirudynę lub argatroban. Leczenie tymi substancjami można monitorować przez pomiar aPTT. Badanie nie służy do oznaczania stężenia tych leków we krwi, ale pozwala ocenić ich wpływ na czynność układu krzepnięcia.

do góry


Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana21.09.2012

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.