PTT

Inne nazwy: APTT, aPTT, czas kaolinowo-kefalinowy, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji
Oficjalna nazwa: Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji
Powiązane badania: PT i INR, Fibrynogen, Antykoagulant toczniowy, ACT, Czynniki krzepnięcia, Liczba płytek krwi, Przeciwciała antykardiolipinowe

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Co oznacza wynik?

Co jeszcze należy wiedzieć?

 

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane? 

Badanie aPTT wykonuje się przede wszystkim u osób, u których występują krwawienia lub zakrzepica z niewyjaśnionych przyczyn. Można je wykonać łącznie z czasem protrombinowym (PT), w celu oceny hemostazy, czyli procesu tworzenia skrzepu i zatrzymania krwawienia. Badania te stanowią zazwyczaj pierwszy etap w procesie diagnostyki krwotoków lub zaburzeń krzepnięcia.

W procesie hemostazy i tworzenia skrzepu udział bierze kilka czynników krzepnięcia. Po wystąpieniu urazu i krwotoku, są one kolejno aktywowane w procesie zwanym kaskadą krzepnięcia, który kończy się powstaniem skrzepu (patrz akapit Co się oznacza.)

PTT wykonuje się w celu oceny czynnika krzepnięcia XII, XI, IX, VIII, X, V, II (protrombiny), I (fibrynogenu) oraz prekalikreiny (PK) i wielkocząsteczkowego kininogenu (HK). Czas PT ocenia czynniki VII, X, V, II i I (fibrynogen). Łączna ocena wyników obu testów pozwala określić występujący rodzaj zaburzenia krzepnięcia. PTT i PT nie stanowią rozpoznania, lecz pozwalają stwierdzić, jakie kolejne badania

PTT wykonuje się między innymi w następujących okolicznościach:

  • W celu stwierdzenia niedoboru czynników krzepnięcia; jeżeli PTT jest wydłużony można wykonać kolejne badania mające na celu stwierdzenie, które z czynników nie funkcjonują prawidłowo lub wykrycie przeciwciałczynnika krzepnięcia we krwi (swoisty inhibitor). 
  • W celu wykrycia nieswoistych autoprzeciwciał, takich jak antykoagulant toczniowy, które są związane z epizodami zakrzepowymi i powtarzającymi się poronieniami. W tym celu PTT można wykonać jako element panelu badań krzepliwości, jako pomoc w określeniu przyczyny poronień lub rozpoznaniu zespołu antyfosfolipidowego (APS). 
  • W monitorowaniu leczenia przeciwzakrzepowego heparyną niefrakcjonowaną. Heparyna to lek przeciwzakrzepowy, podawany dożylnie lub w postaci iniekcji jako środek zapobiegający zakrzepicy). Leczenie heparyną należy ściśle monitorować. Podanie zbyt dużej ilości może spowodować krwotok, a ilość zbyt mała nie będzie zapobiegała powstawaniu skrzepów.
  • W oparciu o dokładny wywiad, badania PTT i PT wykonuje się czasem przed zabiegiem chirurgicznym lub inną inwazyjną procedurą, aby ocenić skłonność do krwotoków.

Inne badania, które można wykonać wraz z PTT lub w następstwie nieprawidłowych wyników to:

  • Liczba płytek krwi – zawsze należy monitorować podczas leczenia heparyną, aby szybko wykryć trombocytopenię indukowaną heparyną
  • Czas trombinowy – czasami zleca się w celu wykluczenia kontaminacji ze strony heparyny
  • Fibrynogen – aby wykluczyć niedobór fibrynogenu jako przyczynę przedłużenia PTT.
  • Jeżeli w pierwszym badaniu PTT jest wydłużony, wykonuje się drugie badanie PTT w osoczu chorego wymieszanym ze zlewkami osocza prawidłowego (pobranego od kilku zdrowych dawców). Prawidłowy wynik PTT wskazuje na niedobór jednego lub kilku czynników krzepnięcia w osoczu. Jeżeli czas PTT pozostaje wydłużony, może to świadczyć o obecności nieprawidłowego swoistego inhibitora czynnika krzepnięcia (autoprzeciwciała) lub nieswoistegoantykoagulantu toczniowego.
  • Badania czynników krzepnięcia – oznaczenie aktywności (czynności) czynników krzepnięcia. Pozwalają wykryć obniżony poziom białka o ograniczonej czynności. Można również oznaczyć poziom (ilość) antygenu czynnika krzepnięcia.
  • Test z rozcieńczonym jadem żmii Russela (DRVVT) – badanie wykonuje się w przypadku podejrzenia obecności antykoagulantu toczniowego (patrz antykoagulant toczniowy)
  • Czynnik von Willebranda – badanie zleca się w celu stwierdzenia, czy przedłużony PTT jest wynikiem choroby von Willebranda.

do góry


W jakich przypadkach badanie jest zlecane? 

Badanie PTT wraz z innymi testami można zlecić w przypadku:

  • Krwawienia niewyjaśnionego pochodzenia lub częstych wylewów podskórnych
  • Zakrzepicy żylnej lub tętniczej żyle lub tętnicy
  • Ostrego stanu takiego jak zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego (DIC), które może spowodować zarówno krwotoki jak i zakrzepy, ponieważ dochodzi do gwałtownego zużywania  czynników krzepnięcia
  • Stanówprzewlekłych, takich jak choroba wątroby, mogąca mieć wpływ na proceshemostazy


Badanie PTT można zlecić:

  • W przypadku zakrzepicy lub powtarzających się poronień u kobiet, jako element oceny antykoagulantu toczniowego, przeciwciał przeciwkardiolipidowych i zespołu antyfosfolipidowego 
  • W regularnych odstępach czasu u pacjentów leczonych heparyną niefrakcjonowaną; przy zmianie leczenia heparyną na długoterminowe podawanie warfaryny przez pewien czas obie substancje podaje się jednocześnie, przez co należy monitorować PTT i PT do momentu stabilizacji stanu pacjenta.
  • Przed zabiegiem chirurgicznym obarczonym podwyższonym ryzykiem utraty krwi i/lub w przypadku krwotoków w wywiadzie, takich jak częste lub obfite krwawienia z nosa czy wylewy podskórne, które mogą wskazywać na zaburzenia krzepnięcia.

do góry


Co oznacza wynik?

Prawidłowe wyniki PTT nie wykluczają niewielkich niedoborów pojedynczych czynników krzepnięcia. Niejednokrotnie PTT nie wydłuża się do czasu, kiedy poziom czynnika spadnie do 30 - 40% wartości prawidłowej. Obecność antykoagulantu toczniowego również nie zawsze powoduje wydłużenie czasu PTT. W przypadku podejrzenia obecności antykoagulantu toczniowego (LA) można wykonać bardziej czuły test PTT LA lub test z rozcieńczonym jadem żmii Russela (DRVVT).
Przedłużony czas PTT oznacza, że tworzenie się skrzepu trwa dłużej, a jego przyczyny mogą być różne. Najczęściej jest to nabyty lub wrodzony niedobór jednego z czynników krzepnięcia lub obecność swoistych lub nieswoistych inhibitorów krzepnięcia.

Przyczyny przedłużenia czasu PTT mogą być różne. Najczęściej jest to nabyty lub wrodzony niedobór jednego z czynników krzepnięcia lub obecność swoistych lub nieswoistych inhibitorów krzepnięcia.

Przedłużenie PTT obserwuje się w takich przypadkach jak:

  • Dziedziczny niedobór czynników:
    • choroba von Willebranda to najczęściej występujące dziedziczne zaburzenie krwawienia; ma wpływ na czynność płytek krwi z uwagi na obniżenie poziomu czynnika vol Willebranda.
    • Hemofilia typu A i typu B (choroba Christmasa) to kolejne dziedziczne zaburzenia krzepnięcia spowodowane obniżeniem odpowiednio czynników VIII i IX.
    • Niedobory innych czynników krzepnięcia, takich jak czynnik XII i XI
       
  • Nabyty niedobór czynników:
    • Nabytym niedoborem jest na przykład niedobór z braku witaminy K. Witamina K jest niezbędnym elementem tworzenia czynników krzepnięcia. Jej niedobory zdarzają się rzadko, a ich przyczyną może być między innymi bardzo uboga dieta, zaburzenia wchłaniania lub też długotrwałe przyjmowanie niektórych antybiotyków.
    • Większość czynników krzepnięcia jest wytwarzana w wątrobie, co oznacza, że choroba wątroby może być przyczyną wydłużenia PT i PTT. W przypadku choroby wątroby i niedoboru witaminy K, wydłużeniu ulega przede wszystkim PT.
  • Nieswoisty inhibitor, taki jak antykoagulant toczniowy - obecność takich inhibitorów jest zazwyczaj związana z zakrzepicą, lecz może również wydłużać PTT. Więcej informacji znajduje się w poszczególnych artykułach.
  • Swoisty inhibitor— rzadko spotykane przeciwciało skierowane przeciwko określonym czynnikom krzepnięcia, np. przeciwciała przeciwko czynnikowi VIII. Mogą pojawić się u osoby z zaburzeniami krzepnięcia leczonej zamiennikami czynników krzepnięcia (jak np. czynnik VIII stosowany w leczeniu hemofilii A) lub spontanicznie w formie autoprzeciwciała. Inhibitory skierowane przeciwko określonym czynnikom mogą powodować poważne krwawienia.
  • Heparyna jest to antykoagulant, który wydłuża PTT. Może występować jako zanieczyszczenie próbki lub element leczenia przeciwzakrzepowego. W leczeniu środkami przeciwzakrzepowymi docelowa wartość PTT jest około 1,5 do 2,5 razy dłuższa niż przed rozpoczęciem leczenia.
  • Leczenie przeciwzakrzepowe warfaryną —PTT nie służy monitorowaniu leczenia warfaryną, lecz z jej powodu może ulegać zmianom. Zazwyczaj do monitorowana leczenia warfaryną służy PT.
  • Inne antykoagulanty—leczenie przeciwzakrzepowe bezpośrednim inhibitorem trombiny (np. argatroban, dabigatran) lub bezpośrednim inhibitorem czynnika Xa (np., rivaroxaban)
  • Wydłużony PTT może również występować w białaczce, krwotokach u kobiet ciężarnych lub po porodzie oraz powtarzających się poronieniach.


W celu ustalenia istniejącej choroby wyniki PTT często interpretuje się łącznie z wynikami PT.

 

wynik PT

wynik PTT

możliwe zaburzenie

Przedłużony

Prawidłowy

Choroba wątroby, obniżony poziom witaminy K, obniżony poziom lub uszkodzony czynnik VII

Prawidłowy

Przedłużony

Hemofilia A lub B (obniżony poziom lub uszkodzony czynnik VIII lub IX), niedobór czynnika XI, choroba von Willebranda, niedobór czynnika XII lub obecność antykoagulantu toczniowego.

Przedłużony

Przedłużony

Obniżony poziom lub uszkodzony czynnik I (fibrynogen), II (protrombina), V lub X, nasilona choroba wątroby, zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego (DIC)

Prawidłowy

Prawidłowy lub nieznacznie przedłużony

Może wskazywać na prawidłowy proces hemostazy; PT i PTT mogą być prawidłowe w stanach takich jak nieznaczne niedobory innych czynników i choroba von Willebranda o łagodnym przebiegu. W celu rozpoznania należy wykonać dodatkowe badania.

 

Przyczyną skrócenia PTT może być:

  • zespół rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego (DIC)—we wczesnym stadium choroby w krwiobiegu pojawiają się prokoagulanty skracające PTT.
  • Rozległy nowotwór (jajników, trzustki, jelita grubego), za wyjątkiem nowotworu wątroby.
  • Reakcja ostrej fazy - stan powodujący stany zapalne lub uszkodzenia tkanek mające wpływ na podwyższenie poziomu czynnika VIII. Zazwyczaj jest to zmiana przejściowa i nie monitoruje się jej testem PTT. Po wyleczeniu stanu wywołującego reakcję ostrej fazy, PTT powraca do normy.  

 

do góry


Co jeszcze należy wiedzieć?

Dwa często stosowane antykoagulanty - heparyna o niskiej masie cząsteczkowej (LMWH) i danaparoid nie zawsze wydłużają PTT i w razie potrzeby należy wykonać oznaczenie czynnika przeciwko heparynie - anty Xa.

Na wynik oznaczania PTT i jego interpretację może mieć wpływ szereg czynników.

  • U osób z wysokim hematokrytem PTT może być przedłużony (element in vitro).
  • Niedostateczna objętość pobranej krwi. Stosunek antykoagulant: krew musi wynosić 1:9.
  • Zanieczyszczenie próbki krwi heparyną; jest to najczęstszy problem, występuje zwłaszcza w przypadku pobierania krwi z cewników naczyniowych, które są przepłukiwane heparyną.
  • Leki antyhistaminowe, witamina C, aspiryna i chlorpromazyna
  • Jeśli leczenie heparyną wywołuje niezamierzony spadek liczby płytek krwi (małopłytkowość poheparynową) zamiast niej podaje się inne antykoagulanty, takie jak bezpośredni inhibitor trombiny (np. argatroban). PTT służy również do monitorowania przebiegu leczenia. Badanie nie służy do oznaczania stężenia tych leków we krwi, ale pozwala ocenić ich wpływ na czynność układu krzepnięcia.
  • U osób z wysokim hematokrytem aPTT może być przedłużony.
  • Obecność skrzepów w próbce krwi, co zdarza się przy trudnościach w uzyskaniu krwi i długim czasem jej pobierania lub nieodpowiednim wymieszaniem krwi z antykoagulantem.
  • Spożycie przed pobraniem krwi posiłku bogatego w tłuszcze.

do góry


Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana19.04.2016

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.