ANA

Inne nazwy: Przeciwciała przeciwjądrowe, fluorescencyjne przeciwciała przeciwjądrowe (fluorescent antinuclear antibody, FANA)
Oficjalna nazwa: Badanie przeciwciał przeciwjądrowych
Powiązane badania: AMA, Autoprzeciwciała

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Co oznacza wynik?

Co jeszcze należy wiedzieć?



W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
 


Badanie jest pomocne w rozpoznaniu chorób autoimmunizacyjnych, najczęściej dla rozpoznania tocznia rumieniowatego układowego (SLE) oraz tocznia indukowanego lekami, jednak przeciwciała przeciwjądrowe różnego rodzaju mogą również występować w twardzinie układowej, chorobie Raynauda, zespole Sjogrena, młodzieńczym przewlekłym zapaleniu stawów, reumatoidalnym zapaleniu stawów, autoimmunizacyjnym zapaleniu wątroby oraz w wielu innych chorobach nie tylko o podłożu autoimmunizacyjnym, dlatego też rozpoznanie układowego tocznia rumieniowatego może nastręczać trudności. Z uwagi na to, że ANA mogą występować w przebiegu wielu różnych chorób, często niezbędne jest wykonanie dodatkowych badań, które pomogą w rozpoznaniu tocznia. W tym celu zlecić można bardziej szczegółowe badanie, określane mianem panelu przeciwciał przeciwjądrowych, którego wyniki w powiązaniu z obrazem klinicznym pozwolą wykluczyć inne choroby autoimmunizacyjne. Dodatkowo mogą być zlecone inne badania, które odzwierciedlają stan zapalny jak badanie OB i/ lub oznaczenie białka C-reaktywnego (CRP).

do góry

W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Oznaczanie przeciwciał przeciwjądrowych jest badaniem w kierunku rozpoznania SLE i innych chorób autoimmunizacyjnych, w których występują różnorodne objawy. Objawy, które obejmują ból i obrzęk stawów, gorączkę o niewyjaśnionym pochodzeniu, zmęczenie i czerwoną wysypkę, mogą zmieniać się w czasie, pojawiać się i ustępować, mogą być łagodne lub ciężkie. Pojawienie się wszystkich objawów wskazujących na SLE lub inne choroby autoimmunizacyjne trwa często kilka miesięcy lub nawet lat. 

do góry

Co oznacza wynik? 

Oznaczanie przeciwciał ANA wykonuje się różnymi metodami (metodą immunofluorescencji pośredniej lub metodą ELISA) a wyniki podaje się w postaci miana z zaznaczeniem typu świecenia (jeśli wynik jest dodatni). Niskie miano traktuje się jako wynik ujemny podczas gdy wysokie np.: 1:320 jako wynik dodatni wskazujący na podwyższone stężenie przeciwciał ANA. 

W metodzie immunofluorescencji pośredniej obecność różnego rodzaju ANA ocenia się w obrazie mikroskopowym. Różnego rodzaju typy świecenia/fluorescencji wiąże się z różnymi chorobami autoimmunizacyjnymi. Kilka najczęściej spotykanych typów fluorescencji obejmuje:

  • Homogenny – występujący w SLE i mieszanej chorobie tkanki łącznej
  • Obwodowy (brzeżny) - występujący w SLE, zespole Sjogrena , twardzinie układowej, zapaleniu wielomięśniowym, reumatoidalnym zapaleniu stawów i mieszanej chorobie tkanki łącznej 
  • Jąderkowy - występujący w twardzinie układowej i zapaleniu wielomięśniowym 
  • Centromerowy - występujący w twardzinie układowej, zespole CREST (zwapnienia, choroba Raynaud, zaburzenia ruchowe przełyku, twardzina skóry palców, telangiektazja) 

Przykładem wyniku dodatniego może być:” Wynik dodatni w rozcieńczeniu 1:320 z homogennym typem fluorescencji”

Wynik dodatni może wskazywać na chorobę autoimmunizacyjną, jednak w celu postawienia ostatecznego rozpoznania konieczne jest wykonanie dalszych szczegółowych badań. 
Wynik badania ANA może być dodatni również u osób, u których nie stwierdza się choroby o podłożu autoimmunizacyjnym. Nie jest to częsta sytuacja, ale wraz z wiekiem osób badanych zwiększa się odsetek wyników fałszywie dodatnich. 

Wynik badania ANA bywa dodatni jeszcze zanim wystąpią objawy choroby autoimmunizacyjnej, dlatego czasami interpretacja u pacjenta bez objawów wymaga więcej czasu. W większości przypadków wynik dodatni nie ma znaczenia klinicznego, dlatego lekarz prowadzący powinien uspokoić pacjenta, jednocześnie zwracając uwagę na ewentualne objawy mogące wskazywać na chorobę autoimmunizacyjną. 

Dodatni wynik badania na obecność ANA występuje u około 95% pacjentów z układowym toczniem rumieniowatym. Jeśli u pacjenta występują objawy SLE, takie jak zapalenie stawów, wysypka, małopłytkowość pochodzenia autoimmunizacyjnego (niskie wartości płytek krwi), najprawdopodobniej pacjent choruje na SLE. W tych przypadkach dodatni wynik badania na obecność ANA może być przydatny w postawieniu rozpoznania SLE. Jeśli to konieczne, rozpoznanie SLE można potwierdzić dwoma badaniami podtypów przeciwciał przeciwjądrowych, anty-dsDNA i anty-SM. Obecność anty-dsDNA stanowi potwierdzenie rozpoznania SLE. Wyższe miana anty-SM są bardziej swoiste dla SLE. 
Obecność przeciwciał przeciwjądrowych może również wskazywać na toczeń indukowany lekami. Choroba ta związana jest z powstawaniem autoprzeciwciał skierowanych przeciwko histonom, białkom rozpuszczalnym w wodzie bogatym w aminokwasy lizynę i argininę. Badanie tego rodzaju przeciwciał można wykonać w celu potwierdzenia rozpoznania tocznia indukowanego lekami. 
Do innych chorób, w których mogą występować podwyższone miana przeciwciał przeciwjądrowych, zalicza się:

  • Zespół Sjogrena: dodatni wynik ANA występuje u około 40-70% pacjentów. Badanie to może potwierdzić rozpoznanie, jednak nie jest konieczne do jego postawienia, z kolei wynik ujemny nie wyklucza SLE. Lekarz może zlecić ocenę 2 podtypów ANA, przeciwciał przeciwko SSA(Ro) i SSB(La). Jeśli badanie jest wykonane metodą immunoenzymatyczną, częstość występowania przeciwciał anty SSA u pacjentów z zespołem Sjogrena wynosi więcej niż 90%. 
  • Twardzina układowa: dodatni wynik ANA występuje u około 60-90% pacjentów. U pacjentów z tym schorzeniem swoiste podtypy ANA mogą być pomocne w odróżnieniu dwóch postaci choroby - postaci ograniczonej od postaci uogólnionej. Postać uogólniona jest cięższą formą choroby i charakteryzuje się obecnością przeciwciał anty Scl-70, zaś postać ograniczona jest związana z przeciwciałami antycentromerowymi (centromerowy typ fluorescencji). 
  • Dodatni wynik badania na obecność ANA może także występować u pacjentów z chorobą Raynauda, reumatoidalnym zapaleniem stawów, młodzieńczym przewlekłym zapaleniem stawów, zapaleniem wielomięśniowym i skórnomięśniowym lub chorobą mieszana tkanki łącznej zespołem antyfosfolipidowym, jednak w procesie diagnostycznym należy wziąć pod uwagę wywiad chorobowy i objawy kliniczne. 

Przed postawieniem diagnozy lekarz musi wziąć pod uwagę wyniki badań laboratoryjnych, objawy kliniczne i wywiad rodzinny. Ujemny wynik badania na obecność ANA świadczy o bardzo niewielkim prawdopodobieństwie występowania tocznia. O ile nie istnieje podejrzenie błędu laboratoryjnego, w przypadku uzyskania wyniku ujemnego nie ma konieczności natychmiastowego powtórzenia oznaczenia. Jednak ze względu na to, że obraz choroby autoimmunizacyjnej może się zmieniać, oznaczenie można po pewnym czasie powtórzyć. 
Zazwyczaj nie ma konieczności oznaczania podtypów przeciwciał przeciwjądrowych u pacjenta z ujemnym wynikiem badania ANA.

do góry

Co jeszcze należy wiedzieć? 

Bardziej szczegółowe badania podtypów przeciwciał przeciwjądrowych są pomocne w precyzyjnym rozpoznaniu poszczególnych chorób autoimmunizacyjnych. Do badań tych zalicza się anty-dsDNA, anty-SM, antygeny zespołu Sjögrena (SSA, SSB), przeciwciała przeciwko Scl-70, centromerom, histonom i RNP.

Niektóre leki, choroby i stany kliniczne (przewlekłe zapalenie wątroby, pierwotna marskość żółciowa) mogą dać fałszywie dodatnie wyniki badania ANA. Leki te mogą wywołać toczeń indukowany lekami - stan kliniczny, którego objawy podobne są do objawów SLE,. Po zaprzestaniu przyjmowania tych leków, objawy zwykle ustępują. Stan ten może wywołać wiele leków, między innymi hydralazyna, izoniazyd, prokainamid i niektóre leki przeciwdrgawkowe ale także leki stosowane w terapii onkologicznej (doksorubicyna, cyklofosfamid, fluorouracyl) oraz przeciwpłytkowe (tiklopidyna).

Około 3% - 5% osób rasy białej (kaukaskiej) może wykazywać obecność ANA; ich obecność jest znacznie częstsza (10-37%) u zdrowych osób powyżej 65 r życia.

Mimo, iż niektóre laboratoria stosują testy immunoenzymatyczne dla oznaczania przeciwciał ANA nadal złotym standardem jest metoda immunofluorescencji pośredniej (IFA).

do góry


Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana26.04.2012

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.