Inne nazwy: Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej


Co to jest?

Kwasica i zasadowica to pojęcia opisujące nieprawidłowości wynikające z nadmiaru kwasów lub zasad we krwi. Prawidłowe pH krwi musi zawierać się w wąskim zakresie 7,35-7,45 aby zapewnić prawidłowy przebieg procesów metabolicznych oraz dostarczenie odpowiedniej ilości tlenu do tkanek.

Kwasica odnosi się do nadmiaru kwasów we krwi, co powoduje spadek pH poniżej 7,35, a zasadowica to stan nadmiaru zasad we krwi, co powoduje wzrost pH powyżej 7,45. W przebiegu wielu chorób i stanów klinicznych może dojść do zaburzenia kontroli pH we krwi i spowodować, że jego wartość wykracza poza zakresy prawidłowe.

W procesie metabolizmu dochodzi do powstawania znacznych ilości kwasów, które muszą być neutralizowane i/lub eliminowane w celu zachowania równowagi pH. Większość stanowi kwas węglowy, który powstaje z dwutlenku węgla (CO2) i wody (H2O). W mniejszych ilościach powstaje również kwas mlekowy, kwasy ketonowe oraz inne kwasy organiczne. Najważniejsze narządy biorące udział w utrzymaniu właściwego pH krwi to płuca i nerki. Wraz z wydychanym dwutlenkiem węgla płuca wydalają z organizmu kwas. Poprzez zwiększenie lub zmniejszenie liczby oddechów dochodzi do zmiany ilości wydychanego dwutlenku węgla, co może wpłynąć na pH krwi w bardzo krótkim czasie – od kilku sekund do kilku minut. Nerki wydalają kwas wraz z moczem oraz regulują stężenie wodorowęglanu (HCO3-, zasada) we krwi. Zmiany równowagi kwasowo-zasadowej spowodowane wzrostem lub spadkiem stężenia HCO3- zachodzą w ciągu kilku godzin do kilku dni, czyli wolniej niż w przypadku wahań stężenia CO2. Obydwa te procesy zachodzą stale i u osób zdrowych powodują ścisłą kontrolę pH krwi.

Do regulacji stężenia kwasów i zasad przyczynia się również system buforowy, który jest oporny na zmiany pH. Główne bufory we krwi to hemoglobina (obecna w krwinkach czerwonych), białka osocza, dwuwęglany i fosforany.

Bezwzględna ilość kwasów i zasad jest mniej istotna niż równowaga między nimi i jej wpływ na pH krwi (patrz Ryc. 1 poniżej). Kwasica występuje, kiedy pH krwi spada poniżej 7,35. Przyczyną może być wzmożona produkcja kwasów w organizmie, spożywanie substancji, które są metabolizowane do kwasów, obniżone wydalanie kwasów lub wzmożone wydalanie zasad. Zasadowica występuje, kiedy pH krwi wzrasta powyżej 7,45. Może to być spowodowane zaburzeniami elektrolitowymi z powodu długotrwałych wymiotów lub znacznego odwodnienia, podawaniem lub spożywaniem zasad oraz hiperwentylacją (z wzmożonym wydalaniem kwasu w formie (CO2). Każda choroba lub stan kliniczny mający wpływ na płuca, nerki, metabolizm lub oddychanie może być potencjalną przyczyną kwasicy lub zasadowicy. Prawidłową równowagę kwasowo-zasadową przestawiono na Ryc. 1.
 

 Kwasica i zasadowica

Istotne informacje:

  • Prawidłowe pH krwi wynosi pomiędzy 7,35 a 7,45.
  • Celem organizmu jest stałe zachowanie równowagi pomiędzy przyjmowanymi/wytwarzanymi kwasami i zasadami (odkręcony kran) i usuwanymi kwasami i zasadami (otwarty odpływ).
  • Zaburzenia powodują kwasicę (przepełnienie umywalki z kwasem) lub zasadowicę (przepełnienie umywalki z zasadą).
  • Równowagę można przywrócić poprzez przyspieszenie usuwania (szybszy odpływ) i/lub zmniejszenie przepływu (mniejszy strumień z kranu).

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej dzielą się na dwie obszerne kategorie:

  • Zaburzenia mające wpływ na oddychanie i powodujące zmiany stężenia CO2 noszą nazwę kwasicy oddechowej (niskie pH) i zasadowicy oddechowej (wysokie pH). Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej na tle oddechowym są najczęściej spowodowane chorobami płuc lub stanami powodującymi zaburzenia oddychania.
     
  • Zaburzenia mające wypływ na stężenie HCO3- noszą nazwę kwasicy metabolicznej (niskie pH) i zasadowicy metabolicznej (wysokie pH). Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej na tle metabolicznym mogą być spowodowane chorobą nerek, zaburzeniami elektrolitowymi, silnymi wymiotami lub biegunką, spożyciem określonych leków lub toksyn oraz chorobami mającymi wpływ na prawidłowy metabolizm (np. cukrzyca).

Następna strona
Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana 11.09.2013

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.