Próba tuberkulinowa

Inne nazwy: PPD (tuberkulina oczyszczona z substancji białkowych), Mantoux, test na gruźlicę utajoną, pomiar uwalniania interferonu gamma; T-Spot®.TB, QuantiFERON®-TB Gold
Oficjalna nazwa: Próba tuberkulinowa, ocena uwalniania interferonu gamma
Powiązane badania: Posiew plwociny, Deaminaza adenozyny, Hodowla prątków kwasoopornych

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Co oznacza wynik?

Co jeszcze należy wiedzieć?

 

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?

Przesiewowe testy w kierunku M. tuberculosis nie są rutynowymi badaniami przesiewowymi. Wykonuje się je wśród grup ludzi o podwyższonym ryzyku ekspozycji na M. tuberculosis, tj. u:

  • Osób z objawami wskazującymi na gruźlicę,
  • Pacjentów bardziej narażeni na zakażenie gruźlicą ze względu na choroby lub stany kliniczne osłabiające ich system odpornościowy (na przykład zakażenie wirusem HIV lub AIDS)
  • Osób przebywających w pomieszczeniach zamkniętych, takich jak domy opieki, szkoły, zakłady karne
  • Pracowników służby zdrowia i inne osoby, którzy w pracy zawodowej narażone są na bliski kontakt z osobami mogącymi chorować na gruźlicę o czynnym przebiegu
  • Osób, które przebywały w bliskim kontakcie z pacjentem z czynną formą gruźlicy
  • Osób pochodzących z krajów, w których gruźlica jest bardziej powszechna, lub osoby, które w takich krajach przebywały.
  • Osób zażywających nielegalnych narkotyków w postaci wkłuć.

Próbę tuberkulinową czasami wykonuje się również w celu oceny pracy układu odpornościowego lub jako element badań wstępnych przed przyjęciem do szkoły lub pracy. Ze względu na fakt, że kobieta ciężarna może przekazać gruźlicę płodowi, czasami badanie to wykonuje się w ciąży, po uprzednim omówieniu z lekarzem ewentualnego ryzyka.

Próba tuberkulinowa jest również pomocna w rozpoznaniu utajonej formy gruźlicy, zanim przekształci się ona w formę czynną. W przypadku podejrzenia gruźlicy o czynnym przebiegu, w celu potwierdzenia rozpoznania wykonuje się dodatkowe badania, takie jak prześwietlenie klatki piersiowej i posiew.
Kolejne zastosowanie to monitorowanie pacjentów z grupy wysokiego ryzyka (zazwyczaj raz do roku). W przypadku dodatniej reakcji alergicznej wykonuje się u nich inne badania w kierunku czynnej gruźlicy, takie jak prześwietlenie klatki piersiowej.

U pacjenta może zostać wykonany albo skórny test tuberkulinowy, albo pomiar uwalniania interferonu gamma. Ocena ilości uwalnianego interferonu gamma jest stosunkowo nowym testem, nie wykonywanym w każdym laboratorium. Ponieważ test ten wymaga pobrania od chorego próbki krwi, próba ta musi zostać w odpowiednim czasie dostarczona do laboratorium i zbadana.

do góry
 

W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Badania przesiewowe w kierunku gruźlicy wykonuje się, gdy lekarz podejrzewa możliwość zakażenia M. tuberculosis.

Próbę tuberkulinową można wykonywać raz do roku u osób, które znajdują się w grupie wysokiego ryzyka ze względu na chorobę osłabiającą ich system odpornościowy lub ze względu na przebywanie wśród osób z grupy wysokiego ryzyka.

Test ten nie jest stosowany jako ogólne badanie przesiewowe (gruźlica w USA występuje stosunkowo rzadko), lecz często wykonuje się go u osób, które znajdować się będą w grupie wysokiego ryzyka - rozpoczynają naukę lub podejmują pracę jako nauczyciel albo pracownik służby zdrowia.

Ponieważ M. tuberculosis może znajdować się w powietrzu i przenosi się drogą kropelkową, kiedy osoba zakażona mówi, śpiewa, kaszle lub kicha, testy przesiewowe mogą zostać zlecone osobom mającym kontakt z chorym na aktywna postać gruźlicy, albo jeśli osoby te przebywały w ostatnim czasie w kraju, w którym występowanie gruźlicy jest częste. Test ten powinien zostać wykonany kilka tygodni po spodziewanej ekspozycji, gdyż zakażenie może być wykryte zwykle 6 tygodni po kontakcie z prątkami gruźlicy i zapoczątkowaniu infekcji. Skórny test tuberkulinowy nie powinien być wykonywany u osób, które wcześniej miały dodatnie wyniku tego testu.

Lekarz może zalecić wykonanie albo skórnego testu tuberkulinowego, albo pomiar uwalniania interferonu gamma. Rekomendacje CDC zalecają wykonanie testu pomiaru uwalniania interferonu gamma dla osób, u których podejrzewa się reinfekcję prątkami gruźlicy, albo u osób, które były szczepione szczepionką BCG przeciwko gruźlicy. BCG wpływa na interpretację wyniku skórnego testu tuberkulinowego. Szczepionka BCG nie jest używana w Stanach Zjednoczonych, ale jest szczepieniem obowiązkowym w wielu innych krajach, np. w Polsce, gdzie szczepieniu poddawane są dzieci w ciągu pierwszych 24 godzin życia. W Stanach Zjednoczonych szczepionka BCG jest stosowana jako lek w niektórych chorobach nowotworowych.

CDC zaleca wykonywanie skórnego testu tuberkulinowego u dzieci poniżej 5 roku życia. Oba testy mogą być wykonane, gdy osoba badana miała wcześniej ujemny wynik jednego lub obu testów, a obecnie istnieje u niej ryzyko zakażenia gruźlicą i/lub ma objawy aktywnej postaci choroby. Czasami zaleca się wykonanie dwuetapowego skórnego testu tuberkulinowego. W momencie stwierdzenia ryzyka zakażenia, wykonuje się pierwszy test, którego wynik może zostać zakwalifikowany jest jako fałszywie negatywny, ale stymuluje on układ immunologiczny i po kilku tygodniach wykonuje się drugi test, który jest pozytywny.

do góry
 

Co oznacza wynik?

Po 48 - 72 godzinach (w większości przypadków) pracownik służby zdrowia odczytuje wynik poprzez dokonanie oceny miejsca wkłucia. Czerwony, spuchnięty okrąg oznacza wynik dodatni. Wielkość (przekrój) okręgu pozwala ocenić, czy istnieje prawdopodobieństwo gruźlicy o utajonym przebiegu. Wielkość okręgu uważana za wynik dodatni zależy od ogólnego stanu zdrowia i wieku pacjenta. U dzieci, osób starszych oraz pacjentów ze znacznie osłabionym układem odpornościowym (na przykład chorych na AIDS) reakcja na próbę tuberkulinową może być słabsza, opóźniona lub nawet ujemna, pomimo obecności zakażenia. Wynik dodatnie są również u osób zaszczepionych szczepionką BCG.

Wyniki pomiaru uwalniania interferonu gamma mogą być zakwalifikowane jako dodatnie, ujemne lub wątpliwe. Dodatnie wyniki świadczą o zakażeniu M. tuberculosis. Może to być zarówno forma aktywna choroby, jak i utajona (latentna). Na wynik tego testu nie wpływa szczepienie przeciwko gruźlicy.

Wynik ujemny może oznaczać, że osoba badana nie miała kontaktu z gruźlicą lub, że jest zbyt wcześnie na jej wykrycie. Dodatni wynik testu wystąpić może najwcześniej po około 6 tygodniach od zakażenia. W celu potwierdzenia wyniku ujemnego próbę tuberkulinową można powtórzyć.

Wynik dodatni może świadczyć o gruźlicy w formie czynnej lub utajonej. Czasami również uzyskać można wynik fałszywie dodatni. Wynik dodatni może wystąpić również u osób, które przyjęły szczepienie BCG (bacillus Calmette-Guerin). [Szczepienie to nie jest stosowane w Stanach Zjednoczonych, ale rutynowo podaje się je w krajach o większej częstotliwości występowania gruźlicy].

Rzadko, u osób zakażonych prątkami innych gatunków rodzaju Mycobacterium (np. M. kansasii) wynik pomiaru uwalniania interferonu gamma może być fałszywie dodatni. Wynik dodatni należy potwierdzić innymi badaniami, takimi jak prześwietlenie klatki piersiowej. W przypadku podejrzenia gruźlicy o przebiegu aktywnym rozpoznanie można potwierdzić poprzez wykonanie badań mikrobiologicznych.

do góry
 

Co jeszcze należy wiedzieć?

U pacjentów z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej nie należy powtarzać tego badania. Wynik dodatni nie ulegnie zmianie, a reakcja alergiczna na kolejne próby tuberkulinowe będzie coraz ostrzejsza, a czasami wymagać może nawet interwencji lekarskiej. Nawet w przypadku wyniku ujemnego pacjent może odczuwać nieznaczny ból, świąd lub zaczerwienienie. Jeżeli jednak badanie nie zostało wykonane zgodnie z wytycznymi, należy je powtórzyć.

Reakcja na próbę tuberkulinową może nie wystąpić u pacjenta po świeżo przebytej infekcji wirusowej, w przypadku obecności w organizmie  "żywej" szczepionki przeciwko odrze, śwince, ospie wietrznej czy grypie, u pacjenta z zaawansowaną gruźlicą czy innym zakażeniem bakteryjnym lub u osób przyjmujących leki immunosupresyjne, takie jak kortykosterydy.

do góry


Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana09.01.2013

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.