Hodowla prątków kwasoopornych

Inne nazwy: Hodowla i wrażliwość TB (prątków gruźlicy)
Oficjalna nazwa: Prątki kwasooporne - preparat bezpośredni, hodowla, lekowrażliwość
Powiązane badania: Próba tuberkulinowa

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Co oznacza wynik?

Co jeszcze należy wiedzieć?

 

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane? 

Preparat mikroskopowy w kierunku bakterii kwasoopornych jest wykonywany w celu potwierdzenia obecności prątków w miejscu spodziewanej infekcji. Aby wykonać preparat badaną próbę rozprowadza się cienką warstwą na powierzchni szkiełka podstawowego, barwi specjalnymi technikami (barwienie Ziehl-Nelsena) i ogląda pod mikroskopem. Jest to względnie szybka metoda określenia zakażenia prątkami kwasoopornymi, z których najczęściej występującym jest gatunek M. tuberculosis. Preparat mikroskopowy może być wykonany równolegle z badaniami molekularnymi opartymi na amplifikacji kwasów nukleinowych (nucleic acid amplification test, NAAT). W celu potwierdzenia gruźlicy konieczne jest stwierdzenie dodatniego wyniku w hodowli prątków, co trwa kilka tygodni, natomiast wyniki z obserwacji preparatu mikroskopowego i testów molekularnych są dostępne po kilku godzinach od pobrania materiału do badania mikrobiologicznego.

Hodowla prątków jest wykorzystywana do diagnozowania aktywnego zakażenia M. tuberculosis lub prątkami innych gatunków rodzaju Mycobacterium albo w celu określenia czynnika etiologicznego zakażenia manifestującego się objawami podobnymi do gruźlicy. Służą określeniu, czy gruźlica jest ograniczona do układu oddechowego, czy może dotyczy inny narządów poza płucami. Posiew jest również użyteczny w monitorowaniu efektywności leczenia.

Badanie lekowrażliwości jest zwykle zlecanie równolegle z hodowlą prątków w celu określenia najbardziej skutecznych antybiotyków w leczeniu gruźlicy. M. tuberculosis może być oporny na jeden lub więcej leków przeciwdrobnoustrojowych stosowanych w podstawowym schemacie leczenia gruźlicy. Jeśli bakteria jest oporna na więcej niż jeden z podstawowych leków stosowanych w terapii podstawowej, określana jest jako szczep wielokolekooporny (multidrug resistant, MDR), natomiast jeśli jest oporna ja wiele leków z podstawowego i rozszerzonego schematu leczenia – jako szczep szerokolekooporny (XDR).

do góry
 

W jakich przypadkach badanie jest zalecane? 

Badania mające na celu wykrycie prątków kwasoopornych, zlecane są wtedy, kiedy: 

  • u chorego występują objawy sugerujące gruźlicę płuc lub inne infekcje płuc o etiologii Mycobacterium spp. , jak:
    • Uporczywy kaszel, z odksztuszaniem flegmy lub plwociny, czasami ze śladami krwi
    • Gorączka, dreszcze
    • Nocne poty
    • Utrata masy ciała
    • Osłabienie
    • Bóle w klatce piersiowe
       
  • Objawy związane z pozapłaca lokalizacją zakażenia Mycobacterium spp., które zależą od miejsca, którego dotyczy zakażenie, np. bóle pleców i paraliż (gruźlica centralnego układu nerwowego), osłabienie z niedokrwistości (gruźlica szpiku kostnego), zmiany emocjonalne, bóle głowy i śpiączka (gruźlica mózgu), bóle stawowe lub bóle brzucha.
  • Test przesiewowy wykrywający M. tuberculosis (skórny test tuberkulinowy i/lub pomiar uwalniania interferonu gamma) jest dodatni i występują zmiany w płucach (widoczne na zdjęciu rentgenowskim)
  • pacjent był w bliskich kontaktach z członkiem rodziny, współpracownikiem, itp., u którego rozpoznano gruźlicę, a osoba kontaktująca się, albo wykazuje objawy choroby, albo jej stan zdrowia każe zaliczać ją do grupy zwiększonego ryzyka zachorowania, jak np. HIV (chorzy na AIDS mają najczęściej gruźlicę poza płucną z kilkoma, niewyraźnymi objawami)
  • u leczonego chorego, powtarzane w określonych odstępach czasu, aby stwierdzić skuteczność leczenia i zakaźność pacjenta

do góry

Co oznacza wynik? 

Preparat mikroskopowy

Ujemne wyniki oznaczają, że nie istnieje zakażenie M. tuberculosis; że objawy choroby są wynikiem zakażenia innym gatunkiem Mycobacterium spp., że w badanej próbie nie ma wystarczającej liczby prątków, aby je uwidocznić w preparacie mikroskopowym. Zwykle, w celu zwiększenia prawdopodobieństwa wykrycia prątków gruźlicy, do badania są pobierane co najmniej trzy próby materiału od pacjenta. Niemniej jednak, jeśli wyniki z obserwacji preparatów mikroskopowych są w dalszym ciągu ujemne, a istnieje wysokie prawdopodobieństwo zakażenia Mycobacterium spp., kolejne próbki materiału mogą być pobierane od pacjenta. Ujemny wynik z obserwacji preparatu mikroskopowego może pozostać od chwili, gdy zostanie wykonany preparat z hodowli, co pozwala na zwielokrotnienie liczny bakterii i ich uwidocznienie pod mikroskopem.

Dodatni wynik preparatu wskazuje na zakażenie prątkami, jednak w celu potwierdzenia diagnozy konieczne jest wykonanie hodowli i uzyskanie wzrostu prątków.

Zgodnie z rekomendacjami CDC, u osób z objawami aktywnej postaci gruźlicy, preparat mikroskopowy powinien być wykonany jednocześnie z testami opartymi na amplifikacji kwasów nukleinowych. Pomimo tego że rozpoznanie gruźlicy wymaga uzyskania dodatniej hodowli w kierunku prątków gruźliczych, ocena preparatu mikroskopowego i wyniki testów molekularnych mogą być pomocne, w celu postawienia wstępnej diagnozy i włączenia leczenia. Dla przykładu, jeśli wstępna diagnoza, oparta na pozytywnych wynikach testów molekularnych, mówi, że pacjent ma gruźlicę, większość lekarzy włączy leczenie. Jeżeli natomiast wyniki tych testów są wątpliwe, niektórzy lekarze decydują rozpocząć leczenie a inni czekają na wyniki hodowli.

Interpretacja preparatów mikroskopowych i testów opartych na amplifikacji kwasów nukleinowych jest przedstawiona w tabeli. Każdy wynik powyższych testów musi być potwierdzony hodowlą w kierunku prątków kwasoopornych.

 

Ocena preparatu mikroskopowego

Wynik metod molekularnych opartych na amplifikacji kwasów nukleinowych

Interpretacja

Dodatnia

Dodatni

Wstępna diagnoza - gruźlica

Ujemna

Dodatni

Metody molekularne są znacznie bardziej czułe niż ocena preparatu mikroskopowego, w związku z tym, pacjent może mieć gruźlicę. Należy wykonać inne testy bazujące na amplifikacji kwasów nukleinowych. Wstępną diagnozę gruźlicy można postawić, jeśli wynik co najmniej jednego z kolejnych testów będzie dodatni.

Dodatnia

Ujemny

Wątpliwe rozpoznanie gruźlicy. W próbie badanej mógł znajdować się inhibitor, który zapobiegł amplifikacji kwasów nukleinowych prątków (można wykonać test na obecność  inhibitora) lub obecne w próbie prątki nie należą do grupy prątków gruźliczych.

Ujemna

Ujemny

Objawy są najprawdopodobniej nie związane z gruźlicą.

Hodowla prątków

Dodatni wyniki hodowli pozwala na identyfikację prątków kwasoopornych do gatunku, a ocena lekowrażliwości zidentyfikowanego drobnoustroju dostarcza lekarzowi informacji, w jaki stopniu dany szczep może być oporny na stosowane leki.

Dodatni wynik preparatu lub hodowli po kilku tygodniach leczenia wskazuje, że zastosowany schemat leczenia jest nieskuteczny i powinien być zmieniony. Wskazuje to jednocześnie, że pacjent jest nadal zakaźny i może bakterie rozsiewać na inne osoby podczas kaszlu i kichania.

Ujemny wynik hodowli oznacza, że u chorego nie doszło do zakażenia prątkami gruźliczymi albo że ich liczba w badanych materiale była niewystarczająca do uzyskania wzrostu na podłożu mikrobiologicznym (co jest powodem, aby pobierać od pacjenta więcej niż jedną próbę na posiew). Ujemny wynik jest wydawany po 6 do 8 tygodniach hodowli. Należy wziąć pod uwagę, że gruźlica może rozwijać się u pacjenta w innym miejscu, niż to, z którego pobrano materiał do badania. Z tego powodu przy podejrzeniu gruźlicy o innej lokalizacji, należy pobrać materiał z miejsca, w którym toczy się zakażenie. Ujemny wynik hodowli kilka tygodni po włączeniu leczenia przeciwdrobnoustrojowego świadczy o jego efektywności.

do góry
 

Co jeszcze należy wiedzieć? 

Leczenie gruźlicy jest procesem długim i wymagającym stosowania jednocześnie więcej niż jednego leku przeciwdrobnoustrojowego. Osoby z nieaktywną postacią choroby (latentną) pomimo braku objawów choroby powinny być leczone antybiotykami, aby zapobiec rozwinięciu się formy aktywnej choroby w przyszłości.

Rozwijane są szybsze metody hodowli prątków gruźlicy. Próbka z badanym materiałem jest umieszczana w płynnym podłożu mikrobiologicznym, a wzrost bakterii jest wykrywany przez specjalne detektory, co przyspiesza uzyskani wyniku. Niektóre z tych metod wymagają specjalistycznych urządzeń do wykrywania obecności prątków w badanej próbie, natomiast inne – są odczytywane manualnie. Jedna z metod, określana jako mikroskopowa ocena lekowrażliwości (Microscopic-Observation Drug-Susceptibility, MODS) pozwala na wykrycie prątków w ciągu około 7 dni i zdiagnozowanie gruźlicy oraz określenie lekowrażliwości badanego szczepu. Za pomocą tych metod można rozpoznać szczepy wielolekooporne M.tuberculosis znacznie szybciej niż metodami konwencjonalnymi, co umożliwia wczesne postawienie diagnozy, włączenie leczenia we wczesnej fazie choroby, a przez to w pośredni sposób pozwala na ograniczenie rozprzestrzeniania się choroby w populacji. Zalety i wady tych metod są ciągle na etapie badań w krajach o wysokim odsetku występowania M. tuberculosis.

Czasami małe dzieci leczone są w oparciu o wyniki hodowli i wrażliwości prątków izolowanych ze źródła zakażenia dziecka, tj. od osoby dorosłej. Postępuje się tak bo w większości przypadków u dzieci zarówno wynik preparatu jak i hodowli są ujemne.

do góry


 


Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana09.01.2013

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.