Kortyzol

Inne nazwy:
Oficjalna nazwa: Kortyzol
Powiązane badania: ACTH, Aldosteron, 17-Hydroxyprogesterone, Hormon wzrostu

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Co oznacza wynik?

Co jeszcze należy wiedzieć?

 

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?

Badania krwi i moczu na zawartość kortyzolu są pomocne w rozpoznawaniu zespołu Cushinga, związanego ze zwiększonym stężeniem kortyzolu i choroby Addisona, związanej ze zmniejszonym stężeniem kortyzolu - dwóch poważnych chorób nadnerczy. Oznaczenia kortyzolu we krwi oceniają zarówno jego frakcję związaną z białkami jak i frakcję wolną, podczas gdy oznaczenia kortyzolu w moczu dotyczą tylko frakcji wolnej. Niektórzy lekarze rozpoznają zespół Cushinga na podstawie wyników stężenia kortyzolu w próbkach śliny, chociaż taka praktyka nie jest powszechna.

W przypadku kiedy zostanie wykryte nieprawidłowe stężenie kortyzolu, lekarz zleca dodatkowe badania potwierdzające obserwowane zaburzenia lub pozwalające na określenie ich przyczyny.

 

Test hamowania deksametazonem

W przypadku nadmiernej syntezy kortyzolu lekarz może wykonać test hamowania deksametazonem, w celu określenia czy nadmiar kortyzolu jest zależny od nadmiernej produkcji ACTH przez przysadkę mózgową. Badanie polega na podawaniu pacjentowi doustnie deksametazonu (syntetycznego glikokortykosteroidu) i ocenie poziomu kortyzolu we krwi i w moczu. Deksametazon hamuje produkcję ACTH, i jeśli nadmiar kortyzolu jest zależny od czynności przysadki, stężenie kortyzolu powinno się obniżyć. W tym teście stosuje się różne dawki deksametazonu, zwykle podawanego co sześć godzin przez dwa lub cztery dni, następnie pobiera się próbki krwi lub moczu do badania.

Próbki moczu z dobowej zbiórki są pobierane przed i podczas testu, następnie ocenia się stężenie kortyzolu w próbkach krwi i moczu.

 

Test stymulacji z ACTH

Jeśli wyniki wstępnych badań krwi i moczu wskazują na niedobór kortyzolu, lekarz może zalecić test stymulacji z ACTH. Badanie polega na pomiarze stężenia kortyzolu we krwi pacjenta przed i po podaniu syntetycznego ACTH. Jeśli nadnercza pracują prawidłowo, wtedy poziom kortyzolu wzrośnie w wyniku stymulacji ACTH. Jeśli jednak występuje zaburzenie funkcji nadnerczy wtedy odpowiedź na ACTH będzie osłabiona. Dłuższa wersja tego badania (trwająca 1-3 dni) może być przeprowadzona w celu zróżnicowania pomiędzy niedoczynnością nadnerczy a niedoczynnością przysadki mózgowej.

do góry

W jakich przypadkach badanie jest zlecane?

Badanie stężenia kortyzolu może być zlecone wówczas, kiedy u pacjenta występują objawy sugerujące zespół Cushinga (nadciśnienie tętnicze, podwyższone stężenie glukozy, otyłość, zcieńczenie skóry, rozstępy na brzuchu, zaniki mięśni, osłabienie mięśni, osteoporoza) lub choroby Addisona (utrata wagi ciała, osłabienie mięśniowe, zmęczenie, niskie ciśnienie krwi, bóle brzucha, hiperpigmentacja).

Czasami obniżona produkcja hormonu w połączeniu z bodźcem stresowym może spowodować tzw. przełom nadnerczowy, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Objawami przełomu nadnerczowego są: nagły początek dużego bólu w obrębie pleców, brzucha i nóg, wymioty i biegunka, prowadzące do odwodnienia, niskie ciśnienie tętnicze krwi, utrata swiadomości.

Testy hamowania bądź stymulacji są zlecane, gdy wstępne wyniki badań są nieprawidłowe. Oznaczenia stężenia kortyzolu są zlecane również w czasie terapii lub po leczeniu pacjenta z zespołem Cushinga lub chorobą Addisona, w celu oceny efektywności leczenia.

do góry

Co oznacza wynik?

UWAGA: Dla tego oznaczenia nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych. Ze względu na to, że wartości referencyjne zalezą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab Tests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w rozdziale  Zakresy referencyjne i ich znaczenie. 

U zdrowych ludzi stężenia kortyzolu są bardzo niskie podczas snu, a najwyższe są po przebudzeniu. Ten rytm może ulec zmianie, jeśli osoba pracuje nieregularnie, na przykład wykonuje pracę zmianową, następnie śpi w różnych porach dnia. W chorobie Cushinga rytm wydzielania kortyzolu jest nieprawidłowy.

Podwyższone lub prawidłowe stężenie kortyzolu rankiem, oraz brak spadku stężenia kortyzolu po południu i wieczorem, wskazują na nadmierną syntezę kortyzolu. Jeśli stężenie kortyzolu zmniejsza się w czasie testu hamowania deksametazonem, wskazuje to na hiperkortyzolemię spowodowaną nadprodukcją ACTH przez przysadkę mózgową. Jeśli zaś nie spada w tym teście, to hiperkortyzolemia może być spowodowana przez guz (nowotwór) syntetyzujący ACTH zlokalizowany poza przysadką, a także przez choroby nadnerczy lub w wyniku przyjmowanych leków w postaci glukokokortykoidów.

W przypadku niedoczynności nadnerczy (niskiego stężenia kortyzolu) i odpowiedzi w teście stymulacji z ACTH, najprawdopodobniej mamy do czynienia z niewystarczającą syntezą ACTH przez przysadkę mózgową – drugorzędową niedoczynnością nadnerczy. Jeśli stężenie kortyzolu nie wzrośnie po podaniu ACTH w teście stymulacji, to wówczas najbardziej prawdopodobną przyczyną niedoczynności nadnerczy jest choroba Addisona-pierwotna niedoczynność nadnerczy.

Kiedy choroba jest rozpoznana i jest ona związana z przysadką mózgową, nadnerczami lub spowodowana inną przyczyną, lekarz może zlecić kolejne badania, takie jak np. CT (tomografia komputerowa) lub MRI (rezonans magnetyczny), w celu zlokalizowania źródła hiperkortyzolemii (takich jak przysadka mózgowa, nadnercza lub inne guzy) czy też oceny stopnia uszkodzenia narządów.

do góry

Co jeszcze należy wiedzieć?

Ciąża, fizyczny i emocjonalny stres, także choroba mogą podwyższać poziom kortyzolu. Do wzrostu poziomu kortyzolu może także przyczynić się nadczynność tarczycy lub otyłość. Również liczne leki mogą podwyższać stężenie kortyzolu, szczególnie doustne środki antykoncepcyjne, hydrokortyzon (syntetyczna forma kortyzolu) i spironolakton. Dorośli mają nieznacznie wyższy poziom kortyzolu niż dzieci. Niedoczynność tarczycy może powodować obniżenie poziomu kortyzolu. Do leków, które mogą obniżać poziom kortyzolu, zalicza się niektóre hormony steroidowe.

Przed badaniem krwi, należy utrzymać normalną podaż soli w diecie (2 do 3 gramów dziennie) oraz nie zmieniać dotychczasowej aktywności fizycznej przez 10-12 godzin przed badaniem.

Badanie kortyzolu w ślinie jest coraz częściej stosowane w celu zdiagnozowania zespołu Cushinga i zaburzeń powiązanych ze stresem, ale wymaga specjalistycznych metod laboratoryjnych i nie jest jeszcze ogólnie dostępne.

do góry
 


Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana06.09.2012

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.