Jak ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych?

Istnieje grupa badań laboratoryjnych i czynników zdrowotnych o udowodnionym znaczeniu w przewidywaniu incydentów wieńcowych. Odpowiednie ich użycie pozwala określić, czy ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych u danej osoby jest niskie, średnie lub wysokie.

Jakie czynniki są brane pod uwagę w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych?
Prawdopodobnie najbardziej istotne w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych są informacje dotyczące zdrowia danej osoby. W ocenie ryzyka bierze się pod uwagę wiek, czynniki wrodzone, wagę, palenie papierosów, ciśnienie tętnicze, nawyki dotyczące wysiłku fizycznego oraz czy pacjent choruje na cukrzycę. Wśród badań laboratoryjnych największe znaczenie ma profil lipidowy (lipidogram). Inne badania, nieinwazyjne i inwazyjne, mogą być wykorzystane w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Do badań nieinwazyjnych należą: elektrokardiograficzna próba wysiłkowa, scyntygraficzna próba wysiłkowa, elektrokardiografia (badanie EKG), tomografia komputerowa i echokardiografia (echo serca). Arteriografię tętnic wieńcowych i cewnikowanie serca zaliczamy do badań inwazyjnych.

Profil lipidowy (lipidogram)
W skład lipidogramu wchodzą: cholesterol, triglicerydy, HDL-cholesterol (tzw."dobry" cholesterol) i LDL-cholesterol (tzw."zły" cholesterol). Triglicerydy są podstawowym rodzajem tłuszczów w organizmie, ich funkcją jest dostarczenie energii komórkom. Poniżej podano pożądane stężenia lipidów:

• Cholesterol <200 mg/dl (5,18 mmol/l) 
• HDL-cholesterol > 40 mg/dl (1,04 mmol/l) 
• LDL-cholesterol <100 mg/dl* (2,59 mmol/l) 
• Triglicerydy <150 mg/dl (1,70 mmol/l)
  * stężenie optymalne; pożądane stężenie zależy od obecności innych czynników ryzyka oraz od tego, czy ocena jest prowadzona w ramach prewencji pierwotnej czy wtórnej.

Jakikolwiek wynik, który przekracza znacząco podane wartości, oznacza zwiększone ryzyko incydentu wieńcowego. Jeśli wyniki przekraczają pożądany poziom tylko nieznacznie, odpowiednia dieta, regularny wysiłek fizyczny i ewentualnie leki powinny wystarczyć do osiągnięcia pożądanego poziomu lipidów i obniżenia ryzyka.

Jakie inne badania służą do oceny ryzyka chorób sercowo-naczyniowych?
Poziom homocysteiny jest coraz częściej uznawany za ważny w ocenie ryzyka. Homocysteina jest produktem przemiany metioniny - aminokwasu, składnika białek organizmu. Może być lepszym niż cholesterol wskaźnikiem ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej serca, udaru mózgu i miażdżycy tętnic kończyn (prowadzącej do niedokrwienia dłoni i stóp).
Lipoproteina A (Lp(a)) składa się z cząstki LDL z dołączonym dodatkowym białkiem - apolipoproteiną (a). Lp(a) jest podobna do LDL, ale jej poziom nie zmniejsza się w odpowiedzi na typowe czynniki redukujące poziom LDL, takie jak dieta, wysiłek fizyczny i większość leków obniżających stężenia lipidów. Wydaje się, że poziom Lp(a) jest określony przez czynniki genetyczne i nie da się łatwo go zmienić. Wysoki poziom Lp(a) może służyć do identyfikacji pacjentów, którzy odniosą korzyść z bardziej intensywnego leczenia pozostałych czynników ryzyka.
Stosunkowo nowym badaniem jest ultraczułe CRP (hs-CRP). Poziom hs-CRP można oznaczać u osób ogólnie zdrowych, aby sprawdzić, czy nie mają zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, nawet przy prawidłowych lub nieznacznie przekraczających normy poziomach lipidów.

Jak się określa leczenie?
Leczenie będzie zależało od wielu czynników, od wyników powyższych badań, od występowania chorób w rodzinie oraz od danych dotyczących zdrowia i stylu życia pacjenta.

Co jeszcze należy wiedzieć?
Zdrowa dieta i wysiłek fizyczny pomagają w obniżeniu ciśnienia tętniczego, poziomu cholesterolu i triglicerydów. Leki, tzw. statyny, pozwalają skutecznie leczyć zaburzenia lipidowe. Niektóre formy hiperlipidemii (podwyższonego poziomu lipidów) są wrodzone, wysiłek fizyczny i dieta nie wystarczają do ich skutecznego leczenia. W tych przypadkach konieczne jest stosowanie leków obniżających poziom lipidów.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy niektóre osoby mają większe ryzyko zawału serca niż inni?

Tak. Osoby z nadwagą lub otyłością, palące tytoń, z nadciśnieniem tętniczym lub cukrzycą, z nieprawidłowymi wynikami wyżej wymienionych badań oraz osoby, u których choroba wieńcowa występowała w rodzinie, mają wyższe ryzyko.

2. Czy są dostępne testy do samodzielnej oceny ryzyka zawału serca?

Nie. Ocena opiera się na wynikach niektórych lub wszystkich badań wymienionych powyżej. Całościowa ocena ryzyka chorób sercowo-naczyniowych wymaga specjalistycznego sprzętu i fachowej interpretacji wyników.