Ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)

HIV jest wirusem wywołującym zagrażającą życiu chorobę AIDS (zespół nabytego niedoboru odporności). W pierwszej fazie zakażenie HIV może przebiegać bezobjawowo lub objawy mogą być nieswoiste, przypominające grypę i ustępujące po krótkim czasie. Jeżeli zakażenie nie zostanie wykryte i poddane leczeniu, po pewnym czasie występują postępujące objawy AIDS. Z czasem HIV niszczy układ odpornościowy, a organizm staje się bezbronny w obliczu wszelkiego rodzaju infekcji.

Osoby starsze często uważają, że ryzyko zakażenia HIV jest u nich niewielkie. Jednak według statystyk Amerykańskiego Centrum Kontroli Zakażeń i ich Zapobiegania (CDC) w 2008 roku osoby powyżej 50. roku życia stanowiły około 22% rozpoznawanych przypadków AIDS. Po części wynika to z niskiego poziomu informacji w tej grupie wiekowej, dotyczących profilaktyki i przenoszenia HIV, przez co do zakażenia może dojść poprzez ryzykowne zachowania seksualne lub stosunki seksualne bez zabezpieczenia. Lekarze często również niedoszacowują ryzyka zakażenia HIV w tej grupie wiekowej, lub przypisują objawy HIV normalnemu procesowi starzenia się i dlatego osoby starsze mają mniejsze szanse na badania przesiewowe niż osoby młode. Szacuje się, że w roku 2015 50% osób zakażonych HIV w USA będzie miało powyżej 50 lat. Około 20% zakażonych nie wie o swojej chorobie, przez co może zakażać kolejne osoby.

HIV przenosi się w następujący sposób:

  • Poprzez utrzymywanie stosunków seksualnych bez zabezpieczenia z zakażonym partnerem
  • Poprzez wspólne używanie igieł i strzykawek (na przykład przy dożylnym wstrzykiwaniu narkotyków)
  • Zakażona kobieta ciężarna może przekazać wirusa dziecku podczas ciąży lub porodu
  • Obecnie w USA, dzięki badaniu krwi do przetoczeń, technikom obróbki cieplnej oraz innym sposobom uzdatniania preparatów krwiopochodnych, ryzyko zakażenia HIV podczas przetoczenia jest bardzo niewielkie.

Jednak przed rokiem 1985, kiedy w USA rozpoczęto badanie oddawanej krwi i wprowadzono procesy niszczenia wirusa HIV w preparatach krwiopochodnych takich jak czynnik 8 i albumina, HIV rozprzestrzeniał się poprzez przetoczenia zakażonej krwi lub jej składników.


Dlaczego należy wykonywać badania przesiewowe?

Badania przesiewowe na obecność wirusa HIV są istotnym elementem profilaktycznym i prozdrowotnym u osób starszych, ponieważ wczesne rozpoznanie umożliwia szybkie rozpoczęcie skutecznego leczenia, spowalniającego rozwój AIDS. Wczesne rozpoznanie jest również korzystne z punktu widzenia innych osób i całego społeczeństwa. Po rozpoznaniu pacjent może zmienić swoje zachowanie w taki sposób, aby nie narażać innych na kontakt ze swoimi płynami ustrojowymi, co zapobiega rozprzestrzenianiu się zakażenia. Jeżeli wynik badania przesiewowego będzie ujemny, można podjąć kroki zapobiegające zakażeniu. Amerykańskie ubezpieczenie Medicare pokrywa koszt takiego badania raz w roku.


Poznaj swoje ryzyko

Ryzyko zakażenia u osób powyżej 50. roku życia jest często takie samo jak u osób młodszych. Sytuacje zwiększające ryzyko zakażenia wirusem HIV to między innymi:

  • Utrzymywanie stosunków seksualnych bez zabezpieczenia z kilkoma partnerami; choroby przenoszone drogą płciową powodują większą podatność na zakażenie HIV podczas stosunków seksualnych z osobą zakażoną.
  • Mężczyzna utrzymujący kontakty seksualne z innymi mężczyznami.
  • Świadczenie usług seksualnych w zamian za pieniądze lub narkotyki lub kontakty seksualne z osobami nieznanymi.
  • Wstrzykiwanie narkotyków przy pomocy skażonych igieł.
  • Partner seksualny zakażony wirusem HIV.
  • Utrzymywanie kontaktów seksualnych z osobami należącymi do jednej z powyższych kategorii lub brak pewności co do ryzykownych zachowań seksualnych partnera.

Częstotliwość wykonywania badań powinna zależeć od aktywności i kontaktów seksualnych. Na przykład u osoby pozostającej w długotrwałym, monogamicznym związku badanie wystarczy wykonać jednokrotnie. Jeżeli jednak partner osoby badanej utrzymywał w ostatnim czasie kontakty seksualne z kilkoma osobami, ryzyko zakażenia rośnie. W przypadku utrzymywania kontaktów seksualnych (dotyczy to również niechcianych aktów seksualnych) z osobą, która dopuszcza się ryzykownych zachowań, należy koniecznie wykonywać badania.


Badania przesiewowe

Badania przesiewowe na obecność wirusa HIV mogą obejmować różnego rodzaju testy do wykrywania przeciwciał anty HIV. Badania łączone pozwalające wykryć przeciwciała przeciwko HIV oraz antygen p24 zwiększają prawdopodobieństwo szybszego wykrycia zakażenia po ekspozycji na wirusa.

Dostępne są następujące rodzaje testów:

  • Próbkę krwi lub wymaz z ust można pobrać w gabinecie lekarskim i przesłać do badania w laboratorium. W tych samych warunkach można również wykonać szybki test, którego wyniki dostępne są po około 20 minutach.
  • W USA dostępny jest również zestaw do pobrania próbki w warunkach domowych, który uzyskał akceptację Amerykańskiej Agencji do spraw Żywności i Leków (FDA). Zestaw umożliwia samodzielne pobranie próbki i przesłanie jej do laboratorium. Informacja o wyniku, wraz z odpowiednim doradztwem, podawana jest telefonicznie.
  • W lipcu 2012 FDA zaakceptowała pierwszy test na obecność HIV do wykonania w warunkach domowych. Jest on podobny do zestawów stosowanych w gabinetach lekarskich i klinikach, gdzie pobiera się wymaz z ust, a wyniki dostępne są po około 20 minutach. Jest to wygodna metoda badania, lecz posiada ona pewne ograniczenia. Charakteryzuje się mniejszą czułością niż badanie krwi, więc zachodzi ryzyko niewykrycia niektórych przypadków HIV, które zostałyby wykryte w badaniu krwi. Test domowy nie jest również tak dokładny jak badanie wykonane przez przeszkolony personel medyczny. Należy uważać, aby unikać błędów podczas wykonywania badania. Dalsze informacje w artykule Badania domowe – jak unikać błędów).

Badania przesiewowe mają swoje ograniczenia. Należy pamiętać, że:

  • Wprawdzie wynik badania przesiewowego u zdrowej osoby bez przeciwciał przeciwko wirusowi HIV będzie ujemny, lecz wynik ujemny oznacza tylko to, że w momencie wykonania badania w organizmie nie ma dowodów na obecność choroby. Osoby z grupy podwyższonego ryzyka zakażenia HIV pomimo ujemnego wyniku testu, powinny badać się regularnie.
  • Przeciwciała można wykryć w ciągu 2 do 8 tygodni od momentu ekspozycji na wirusa. Jeżeli od ekspozycji upłynęło mniej czasu, poziom przeciwciał może być jeszcze niewykrywalny i konieczne może okazać się wykonanie badania w późniejszym terminie przy użyciu innego testu lub połączonych testów wykrywających równocześnie przeciwciała anty HIV i antygen HIV (antygen p24).
  • Dodatni wynik badania przesiewowego nie stanowi o rozpoznaniu choroby. Należy go potwierdzić przy pomocy drugiego, innego testu, tzw. testu potwierdzającego – może to być badanie Western blot lub testy wykrywające przeciwciała, różnicujące pomiędzy HIV-1 i HIV-2.


Zalecenia dotyczące badań przesiewowych

  • Amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorób (CDC) zaleca wykonywanie badań przesiewowych w kierunku wirusa HIV u osób w wieku od 13 do 64. roku życia co najmniej jednokrotnie. U osób z grupy podwyższonego ryzyka zakażenia wirusem HIV bez względu na wiek zaleca się wykonywanie badań przesiewowych raz w roku.
  • Amerykańskie Kolegium Lekarzy podziela opinię CDC odnośnie wykonywania badań przesiewowych w kierunku wirusa HIV u każdej osoby w wieku od 13 do 64 lat. Kolegium zaleca również, aby częstotliwość badań przesiewowych ustalał lekarz indywidualnie dla każdego pacjenta.
  • Amerykańska organizacja zajmująca się promocją działań prewencyjnych w ochronie zdrowia (USPSTF) zaleca, aby każda osoba w wieku 15 do 64 lat poddawana była badaniom przesiewowym w kierunku wirusa HIV, a osoby z grupy podwyższonego ryzyka powinny być badane bez względu na wiek. Według organizacji tej zalecana częstotliwość badań to jednorazowy test u wszystkich osób w wieku 15 do 64 lat i co najmniej coroczne badania przesiewowe u osób z grupy wysokiego ryzyka zakażenia wirusem HIV, np. mężczyzn utrzymujących kontakty seksualne z innymi mężczyznami, osób wstrzykujących narkotyki oraz w miejscach, w których łatwo o ekspozycję, takich jak kliniki chorób wenerycznych, ośrodki pomocy narkomanom, więzienia i ośrodki zdrowia zajmujące się osobami bezdomnymi. Osoby z grupy umiarkowanie podwyższonego ryzyka mogą poddawać się badaniom przesiewowym nieco rzadziej niż raz w roku, np. co trzy lub pięć lat. Organizacja zajmująca się profilaktyką podkreśla, że ryzyko jest stałe, a decyzję o częstotliwości wykonywania badań podejmuje lekarz.

Oprócz powyższych zaleceń badaniom na obecność wirusa HIV powinny poddawać się również następujące osoby:

  • Osoby z rozpoznanym zapaleniem wątrobygruźlicą lub chorobą weneryczną.
  • Osoby, którym przed rokiem 1985 przetaczano krew, lub których partner seksualny miał przetaczaną krew, a następnie dodatni wynik badania na obecność wirusa HIV.
  • Pracownicy służby zdrowia bezpośrednio narażeni na kontakt z krwią w pracy.
  • Każda osoba, która uważa, że miała styczność z wirusem.


Rozmowa z lekarzem

Nie należy się dziwić, jeżeli lekarz poprosi pacjenta lub jego partnera o wyrażenie zgody na wykonanie badania przesiewowego na obecność wirusa HIV, zgodnie z zaleceniami CDC. Dzięki rutynowemu badaniu na obecność wirusa HIV (których wykonania można odmówić) pacjent unika uczucia zakłopotania lub zawstydzenia, które mogą mieć wpływ na jego leczenie. Osoby zakażone mogą następnie podjąć najlepsze dla siebie leczenie i podjąć kroki chroniące zdrowie swoich partnerów seksualnych. Jeżeli lekarz sam nie rozpocznie rozmowy na temat zdrowia seksualnego, można go poprosić o ocenę ryzyka. Badania i poradnictwo dostępne są również w klinikach wykonujących badania poufnie.

Osoby starsze mogą same poprosić lekarza o wykonanie badania – niejednokrotnie lekarze nie doceniają ryzyka zakażenia u osób starszych i dlatego nie proponują wykonania badań przesiewowych. Wykrycie zakażenia zanim przerodzi się ono w chorobę AIDS jest szczególnie ważne u osób starszych, ponieważ niektóre objawy AIDS, takie jak przemęczenie utrata wagi i splątanie, mogą być uważane za objawy procesu starzenia.


 

Linki do stron polskich:

Krajowe Centrum ds. AIDS

Portal edukacyjny Krajowego Centrum ds. AIDS 

Społeczny Komitet ds. AIDS

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego: AIDS w Polsce

Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie: AIDS

Poradnia internetowa HIV/AIDS


 

linki do stron obcojęzycznych

Poufnych informacji w języku angielskim udziela infolinia CDC dotycząca HIV/AIDS: 800-232-4636.

Wyszukiwarka przychodni wykonujących oznaczenia HIV w USA:

National HIV and STD Testing Resources

MedlinePlus Interactive Health Tutorial: HIV and AIDS


Mayo Clinic: HIV/AIDS - Preparing for your appointment


CDC: HIV Among Persons Age 50 and Older


 

Źródła wykorzystane w niniejszym artykule

Deborah Parham Hopson. Observing National HIV/AIDS and Aging Awareness Day in an Aging Epidemic. Health Resources and Services Administration. Możliwość pobrania w formacie PDF na stronie http://hab.hrsa.gov/abouthab/populations/olderadultsfacts.pdf przez http://hab.hrsa.gov. Publikacja 4 kwietnia  2011. Dostęp maj 2012.

National Association on HIV Over 50. HIV FAQs for life: Are more adults over 50 now living with HIV and Aids? Dostępne online na stronie internetowej http://hivoverfifty.org/en/about/neahof/mission.html przez http://hivoverfifty.org. Dostęp maj 2012.

Health Resources and Services Administration. Population Fact Sheet. Older Adults. Możliwość pobrania w formacie PDF na stronie http://hab.hrsa.gov/abouthab/populations/olderadultsfacts.pdf przez http://hab.hrsa.gov. Publikacja sierpień 2010. Dostęp maj 2012.

U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Fact Sheet. HIV Among Persons Age 50 and Older. Możliwość pobrania w formacie PDF na stronie http://www.cdc.gov/hiv/topics/over50/resources/factsheets/pdf/over50.pdf przez http://www.cdc.gov. Publikacja luty  2008. Dostęp maj 2012.

U.S. Preventive Services Task Force. Summary of Recommendations, Screening for HIV. Dostępne online na stronie internetowej http://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/uspshivi.htm przez http://www.uspreventiveservicestaskforce.org. Poprawiona wersja wydana w kwietniu 2007. Dostęp kwiecień 2012

U.S .Centers for Disease Control and Prevention. Questions and answers for the general public: revised recommendations for HIV testing of adults, adolescents, and pregnant women in healthcare settings. Dostępne online na stronie internetowej  http://www.cdc.gov/hiv/topics/testing/resources/qa/qa_general-public.htm przez http://www.cdc.gov. Poprawiona wersja 22 stycznia 2007. Dostęp kwiecień 2012.

Presidential Advisory Council on HIV/AIDS. Resolution on HIV Testing. Możliwość pobrania w formacie PDF na stronie http://www.aids.gov/federal-resources/policies/pacha/meetings/january-2011/jan-2011-resolution-hiv-screening.pdf through http://www.aids.gov. Publikacja28 stycznia 2011. Dostęp 21 maj 2012.

U.S. Department of Health and Human Services. HIV Screening. Dostępne online na stronie internetowej http://www.medicare.gov/navigation/manage-your-health/preventive-services/hiv-screening.aspx przez http://www.medicare.gov. Brak daty publikacji.

Screening for HIV: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement, DRAFT. Dostępne online na stronie internetowej http://www.uspreventiveservicestaskforce.org/draftrec.htm#consider przez http://www.uspreventiveservicestaskforce.org. Dostęp 4 stycznia 2013 

 

Następna stronaPoprzednia strona
Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana 01.07.2013

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.