Rak jelita grubego 

Rak jelita grubego to trzeci co do częstości występowania nowotwór u osób dorosłych i druga główna przyczyna zgonów w wyniku nowotworu u kobiet i mężczyzn w USA. Rakowi jelita grubego można zapobiegać, a jeżeli zostanie odpowiednio wcześnie wykryty, można go również wyleczyć. Badania wykazały, że regularne wykonywanie badań przesiewowych może zmniejszyć liczbę zgonów w wyniku tej choroby aż o jedną trzecią.  

Badania przesiewowe mające na celu wykrycie i usuwanie polipów i zmian w jelicie grubym, mogą zapobiegać rozwojowi raka. Zmiany takie występują zazwyczaj u osób powyżej 50. roku życia, więc specjaliści zalecają wykonywanie badań przesiewowych w tej grupie wiekowej, nawet przy braku czynników ryzyka. W przypadku występowania czynników opisanych poniżej, należy porozmawiać z lekarzem o możliwości częstszego i dokładniejszego badania.  


Czynniki ryzyka

Dokładne przyczyny rozwoju raka jelita grubego nie są znane, lecz uważa się, że ryzyko jest związane z uwarunkowaniami genetycznymi, dietą oraz trybem życia. U osób z czynnikami ryzyka badania przesiewowe należy wykonywać częściej. Ważne jest, aby pacjenci z grupy podwyższonego ryzyka, którzy rozpoczęli wykonywanie badań w kierunku raka jelita grubego przed ukończeniem 50. roku życia, kontynuowali wykonywanie tych badań w odstępach czasowych zaleconych przez lekarza. 

  • Ryzyko umiarkowane: Osoby powyżej 50. roku życia bez czynników ryzyka. 
     
  • Ryzyko podwyższone: Historia raka jelita grubego lub polipów gruczolakowatych w rodzinie. Ten rodzaj polipów jest związany z podwyższonym ryzykiem rozwoju raka, nawet u osób bez historii raka jelita grubego w rodzinie. Jednak w jednym na pięć przypadków raka jelita grubego, choroba ta występowała u członków rodziny. 
    W tej kategorii ryzyka znajdują się w szczególności osoby, których najbliższy krewny (rodzic, rodzeństwo lub dziecko) chorował na raka jelita grubego lub polipy gruczolakowate przed ukończeniem 60. roku życia, lub jeżeli kilku członków rodziny chorowało w dowolnym wieku. Ryzyko podwaja się u osób, których najbliższy krewny chorował i wzrasta jeszcze bardziej, jeżeli chorobę u najbliższego krewnego rozpoznano w młodym wieku, albo jeżeli chorowało kilku członków najbliższej rodziny. 
    Ryzyko raka jelita grubego jest zwiększone również u osób, u których rozpoznano tę chorobę w przeszłości lub u których w badaniu kolonoskopowym wykryto polipy. 
     
  • Ryzyko wysokie: U osób z genetycznymi uwarunkowaniami takimi jak rodzinna polipowatość jelita grubego (FAP), dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością (HNPCC) albo podwyższone ryzyko HNPCC w związku z historią choroby w rodzinie, zachodzi wysokie ryzyko wystąpienia raka jelita grubego. 
    Również u pacjentów z zapalnymi chorobami jelit, takimi jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie okrężnicy ryzyko wystąpienia raka jelita grubego jest bardzo wysokie.


Według Amerykańskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (CDC) do wzrostu ryzyka może również przyczyniać się nieodpowiedni tryb życia, czyli brak regularnej aktywności fizycznej, niskie spożycie owoców i warzyw, dieta obfitująca w tłuszcz i uboga w błonnik, otyłość, spożywanie alkoholu i palenie tytoniu.  


Rodzaje badań wykonywanych w celach przesiewowych

W ramach badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego zaleca się wykonywanie badań kału mających na celu wykrycie istniejących nowotworów oraz badania obrazowe jelita grubego pozwalające stwierdzić obecność przedrakowych polipów oraz stanów nowotworowych.  

  • Badania laboratoryjne pozwalają wykryć obecność krwi lub materiału DNA w kale – co może wskazywać na obecność raka. Wykonuje się trzy rodzaje oznaczeń:
    • o Badanie na krew utajoną w kale (FOBT) 
    • o Badanie na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną (iFOBT) 
    • o Badanie na obecność materiału DNA w kal

      Jeżeli wyniki są nieprawidłowe, u pacjenta należy wykonać kolonoskopię.
       
  • Badania techniką obrazową pozwalają wykryć nieprawidłowości takie jak polipy i płaskie zmiany w nabłonku pustego jelita grubego.
    • Dwie z wykonywanych procedur wykorzystują przewód zakończony kamerą wideo: kolonoskopia pozwala obejrzeć wnętrze jelita grubego na całej długości, a sigmoidoskopia koncentruje się na jego końcowym odcinku. Tymi metodami można również usuwać polipy, które następnie poddaje się badaniu histopatologicznemu. 
       
    • Pozostałe metody wykorzystują promienie rentgenowskie: kolonografia, czyli badanie metodą tomografii komputerowej, pozwala na tworzenie wielu dwu- i trójwymiarowych obrazów jelita grubego, a dzięki wlewowi doodbytniczemu z podwójnym kontrastem (DCBE) uzyskuje się obrazy guzków polipów i innych nieprawidłowości w obrębie jelita grubego. Te dwie metody obrazowania pozwalają jedynie na wykrycie zmian. Usunięcie polipów wymaga wykonania kolonoskopii lub sigmoidoskopii. 


Kolonoskopia jest badaniem najdokładniejszym, lecz jednocześnie najdroższym i najbardziej inwazyjnym. Jest to najwłaściwsze badanie dla pacjentów z grupy wysokiego ryzyka rozwoju raka jelita grubego. Badania próbek kału oraz sigmoidoskopia są łatwiejsze do wykonania, lecz mniej dokładne, dlatego najlepiej wykonywać je łącznie. 

Lekarz pomoże pacjentowi ocenić indywidualne czynniki ryzyka i dobrać odpowiednie badania, ponieważ nie ma jednego uniwersalnego badania, odpowiedniego we wszystkich przypadkach. Według CDC wykonanie któregokolwiek z zalecenych badań jest lepsze niż brak badań. 
 

Zalecenia: Pacjenci w wieku 50 do 75 lat

Wiele organizacji prozdrowotnych wydaje własne zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Zalecenia dotyczące preferowanych badań oraz częstotliwości ich wykonywania mogą się nieco różnić, lecz wszystkie te organizacje są zgodne co do konieczności ich prowadzenia. 

  • Amerykańskie Stowarzyszenie Nowotworowe, organizacje działające na rzecz pacjentów z rakiem jelita grubego oraz Amerykańskie Kolegium Radiologów, wspólnie zalecają stosowanie jednego z poniższych schematów. W zależności od okoliczności każdy z nich jest odpowiedni dla osoby powyżej 50. roku życia, bez czynników ryzyka. Pierwsze cztery pozwalają wykryć zarówno polipy jak i zmiany nowotworowe:
    • Sigmoidoskopia co 5 lat 
    • Kolonoskopia co 10 lat 
    • Wlew doodbytniczy z podwójnym kontrastem co 5 lat 
    • Kolonografia co 5 lat.

Do metod nieinwazyjnych, bezpieczniejszych i wygodniejszych dla pacjenta, należą badania próbki kału. Pozwalają one na wykrycie przede wszystkim obecności nowotworu, a nie polipów:

  • Badanie na krew utajoną w kale (FOBT) lub prostsze badanie na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną (iFOBT lub FIT) – corocznie  
  • Badanie na obecność materiału DNA w kale — dotychczas nie ustalono optymalnej częstotliwości 
     

Wspólne zalecenia podkreślają konieczność wykonywania badań przesiewowych, takich jak kolonoskopia lub sigmoidoskopia, z uwagi na możliwość wykrycia zarówno polipów jak i zmian nowotworowych – techniki te pozwalają zapobiegać rozwojowi raka zanim jeszcze dojdzie do jego rozwoju, dlatego – o ile tylko istnieje możliwość ich wykonania i pacjent nie obawia się inwazyjności tych metod – należy je wykorzystywać w pierwszej kolejności.

  • W 2008 roku amerykańskie środowiska zajmujące się profilaktyką zachorowań wydały zalecenia dotyczące wykonywania rutynowych badań przesiewowych metodą iFOBT, sigmoidoskopii łącznie z  iFOBT, lub kolonoskopii u pacjentów z grupy wiekowej 50 – 75 lat, bez czynników ryzyka. Są one skuteczne w wykrywaniu nowotworów i zmniejszaniu umieralności:
    • Badania na obecność krwi utajonej w kale (FOBT) lub prostsze badanie na krew utajoną w kale metodą immunochemiczną (iFOBT) – corocznie   
    • Sigmoidoskopia co 5 lat, lub łącznie z FOBT – co 3 lata 
    • Kolonoskopia – w celach przesiewowych co 10 lat 
    • Brak jest dotychczas wystarczających danych pozwalających ocenić częstotliwość wykonywania kolonoskopii lub oznaczeń materiału DNA w kale. 
    • Osoby, których najbliższy krewny chorował na gruczolaki lub raka jelita grubego, powinny stosować się do zaleceń dla pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka.   
    • Organizacje takie jak Amerykańskie Kolegium Gastroenterologii zalecają, aby osoby pochodzenia afrykańskiego rozpoczęły wykonywanie badań przesiewowych w wieku 45 lat. Jednak środowiska zajmujące się profilaktyką uważają, że zalecenia dla osób z grupy umiarkowanego ryzyka powinny dotyczyć wszystkich grup etnicznych.  
       

Osoby z grupy podwyższonego lub wysokiego ryzyka rozwoju raka jelita grubego z powodu historii choroby w rodzinie, czynników dziedzicznych takich jak dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością  (HNPCC), rodzinna polipowatość jelita grubego lub zapalne choroby jelit, powinny przedyskutować z lekarzem możliwość regularnego badania bardziej inwazyjnymi metodami. 
 

Zalecenia: Pacjenci powyżej 75. roku życia

Amerykańskie środowiska zajmujące się profilaktyką w swoich wytycznych z października 2008 są przeciwne wykonywaniu rutynowych badań przesiewowych u osób w wieku 76 - 85 lat, u których wyniki badań wykonywanych po 50. roku życia były zawsze prawidłowe oraz wykonywaniu badań u osób powyżej 85. roku życia.
 

Które badania warto wykonać?

Pacjent powinien ustalić to wspólnie z lekarzem. Nie należy również lekceważyć konieczności powtarzania badań w odstępach czasu zaleconych przez lekarza. 


 

Linki do stron w języku polskim

Program badań przesiewowych: Wczesne wykrywanie raka jelita grubego

Kampania społeczna: Zabezpiecz tyły


 

Linki do stron obcojęzycznych

College of American Pathologists: MyHealthTestReminder.com - Colon Cancer Screenings


Your Disease Risk: Colon cancer risk calculator


Centers for Disease Control and Prevention: Colorectal (Colon) Cancer


 

Źródła wykorzystane w niniejszym artykule

(Ostatnie poprawki 2 marca 2011). Colorectal Cancer Early Detection. American Cancer Society [informacje online]. Dostępne do pobrania w formacie PDF na stronie internetowej  http://www.cancer.org/acs/groups/cid/documents/webcontent/003170-pdf.pdf przez http://www.cancer.org. Dostęp marzec 2012 2012.

(Opublikowane online 13 lutego 2008). Screening and Surveillance for the Early Detection of Colorectal Cancer and Adenomatous Polyps, 2008: A Joint Guideline From the American Cancer Society, the US Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer, and the American College of Radiology. American Gastroenterology Association [Informacje online]. Dostępne online na stronie internetowej http://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085%2808%2900232-1/fulltext przez http://www.gastro.org/practice/medical-position-statements. Dostęp marzec 2012

National Cancer Institute. Colon and Rectal Cancers. Dostępne online na stronie internetowej http://www.cancer.gov/cancertopics/types/colon-and-rectal  przez http://www.cancer.gov. Dostęp październik 2011.

(Aktualne w lutym 2010). Enhancing Use and Quality of Colorectal Cancer Screening [On-line information]. U.S. Preventative Services Task Force. Dostępne online na stronie internetowej http://www.ahrq.gov/clinic/tp/crcprotp.htm through http://www.ahrq.gov/clinic/uspstfix.htm. Dostęp marzec 2012.

U.S.Preventive Services Task Force. Screening for Colorectal Cancer: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement. Annals of Internal Medicine Volume 149, Issue 9. November 4, 2008. Dostępne online na stronie internetowej at http://www.annals.org/cgi/content/full/0000605-200811040-00243v1 przez http://www.annals.org. Dostęp marzec 2012.

Kushi et al. 11 Jan. 2012 (e-pub). American Cancer Society guidelines on nutrition and physical activity for cancer prevention. CA Cancer J Clin62. Dostępne online na stronie internetowej http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.3322/caac.20140/abstract przez http://caonline.amcancersoc.org. Dostęp marzec 2012.

Smith et al. 19 Jan. 2012 (e-pub). Cancer screening in the United States 2012. CA Cancer J Clin62 Dostępne online na stronie internetowej http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.3322/caac.20143/abstract przez http://caonline.amcancersoc.org. Dostęp marzec 2012.

(Ostatnia aktualizacja 19 sierpnia 2011) Colorectal Cancer Risk Factors. Centers for Disease Control and Prevention. Dostępne online na stronie internetowej http://www.cdc.gov/cancer/colorectal/basic_info/risk_factors.htm przez http://www.cdc.gov. Dostęp marzec 2012.

(Ostatnia aktualizacja 19 marca 2012). Colon Cancer Screening. Medline Plus. Dostępne online na stronie internetowej http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002071.htm. Accessed March 2012.

(Ostatnia aktualizacja  2 marca 2011). American Cancer Society recommendations for colorectal cancer early detection. American Cancer Society Dostępne online na stronie internetowej http://www.cancer.org. Accessed March 2012.

(marzec 2009). American College of Gastroenterology Guidelines for Colorectal Cancer Screening 2008. American College of Gastroenterology. Dostępne do pobrania w formacie PDF http://s3.gi.org/physicians/guidelines/CCSJournalPublicationFebruary2009.pdf through http://gi.org/clinical-guidelines/clinical-guidelines-sortable-list/. Dostęp marzec 2012 

 

Następna stronaPoprzednia strona
Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana 01.07.2013

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.