Rak stercza

Rak stercza to najczęściej rozpoznawany nowotwór u mężczyzn. Jest on drugą w kolejności, po raku płuc, przyczyną zgonów spowodowanych nowotworami. Choruje na niego 1 na 6 amerykańskich mężczyzn, a większość przypadków zostaje rozpoznanych po 65. roku życia. Niektóre nowotwory stercza rozwijają się szybko i doprowadzają do śmierci chorego w ciągu kilku miesięcy lub kilku lat, ale większość rozrasta się powoli i nie stanowi zagrożenia życia. Ważne, aby każdy mężczyzna omówił ze swoim lekarzem kwestię badań przesiewowych w kierunku raka prostaty, gdyż panele specjalistów wydały różne zalecenia dotyczące tych badań.

Od czasu wprowadzenia oznaczeń swoistego antygenu sterczowego (PSA), więcej przypadków raka stercza zostaje zidentyfikowanych zanim dojdzie do powstania przerzutów w innych narządach. Nie ma jednak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy oznaczeniami PSA i zmniejszeniem liczby zgonów spowodowanych rakiem prostaty. Podjęcie decyzji o konieczności i czasie wykonania badania przesiewowego jest trudne z uwagi na zróżnicowane opinie specjalistów. Badania dotyczące znaczenia badania PSA dla przeżywalności chorych na raka stercza nie pozwoliły na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków.

W grę wchodzi wiele złożonych czynników:

  • Obecne metody diagnostyczne nie pozwalają na różnicowanie nowotworu rozwijającego się powoli od nowotworu rozrastającego się szybko i tworzącego przerzuty, a w wielu przypadkach nowotwór nie ma wpływu na zdrowie mężczyzny lub jego przewidywaną długość życia.
     
  • Oznaczenie PSA nie pozwala na wykrycie wszystkich przypadków raka gruczołu krokowego, a często wynik dodatni nie świadczy o jego obecności. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Nowotworowego, na 100 badanych mężczyzn, u których stężenie PSA przekracza umowną prawidłową wartość (4,0 ng/ml), wynik biopsji wykazuje raka stercza u 30 z nich. 
     
  • Skutki uboczne leczenia (impotencja i nietrzymanie moczu) oraz inwazyjnych metod diagnostycznych (infekcja i krwawienie jako powikłanie biopsji) mogą być bardziej szkodliwe niż nowotwór. Większość przypadków raka stercza to nowotwory rozwijające się powoli, które nie stanowią powodu do niepokoju.
     
  • Wyniki badań długoterminowych nie dostarczyły jednoznacznej odpowiedzi na pytanie czy badania przesiewowe przyczyniają się do poprawy przeżywalności w przypadku raka prostaty.


Podjęcie świadomej decyzji

Pomimo zróżnicowanych opinii dotyczących badań przesiewowych w kierunku raka stercza, wiele organizacji naukowych i prozdrowotnych zaleca wykonywanie tych badań u mężczyzn z grupy umiarkowanego ryzyka, w tym u mężczyzn, u których nie występują znane czynniki ryzyka, a przewidywana długość życia wynosi więcej niż 10 lat. Specjaliści zgodnie twierdzą, że mężczyźni w średnim wieku i starsi powinni otrzymywać wyważone informacje dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka stercza. Pacjent powinien poznać ryzyko, elementy niepewności, korzyści i ograniczenia takich badań i poznać dostępne opcje przed podjęciem decyzji o najwłaściwszym sposobie postępowania.


Ryzyko

Istotnym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę podejmując decyzję o ewentualnym poddaniu się badaniom przesiewowym jest ryzyko osobnicze rozwoju raka stercza.

  • Ryzyko umiarkowane: zdrowi mężczyźni bez znanych czynników ryzyka
  • Ryzyko podwyższone: mężczyźni pochodzenia afrykańskiego lub mężczyźni, których ojciec lub brat zachorował przed ukończeniem 65 roku życia
  • Wysokie ryzyko: mężczyźni, których kilku krewnych chorowało we wczesnym wieku


Badania

Po podjęciu decyzji, lekarz może zalecić wykonanie jednego lub obu z poniższych badań:

  • Antygen sterczowy (PSA) – oznaczenie stężenia PSA we krwi.
  • Badanie per rectum – badanie fizykalne, podczas którego lekarz dokonuje oceny wielkości i spoistości gruczołu krokowego


Zalecenia: Wiek 50 - 70 lat | Wiek powyżej 75 lat

Organizacje prozdrowotne oferują różne zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka prostaty. Najwcześniejszy wiek, w którym lekarz powinien zaproponować mężczyźnie takie badanie oraz częstotliwość wykonywania tych badań zależy od wytycznych organizacyjnych, którymi kieruje się pacjent i jego lekarz. Ustalając sposób postępowania w konkretnym przypadku lekarz powinien uwzględnić lokalne zalecenia praktyki klinicznej oraz wziąć pod uwagę stopień niepokoju pacjenta i jego lęku o przyszłość.

  • Amerykańska organizacja zajmująca się profilaktyką (USPSTF) jest przeciwna wykonywaniu badań przesiewowych PSA u zdrowych mężczyzn, z uwagi na to, że nie zwiększają one przeżywalności chorych na raka prostaty. Decyzja taka wywołana jest szkodliwymi skutkami uzyskania wyników fałszywie dodatnich lub leczenia niegroźnych przypadków wolno rozrastającego się nowotworu. Jednak zalecenia USPSTF są niezgodne z zaleceniami wielu innych organizacji prozdrowotnych. Takie niezgodności sprawiają, że przed podjęciem decyzji mężczyzna powinien wziąć pod uwagę swój wiek, ogólny stan zdrowia, indywidualne ryzyko raka stercza oraz zastanowić się, jak przyjmie dodatni wynik badania przesiewowego. 

Amerykańskie Stowarzyszenie Nowotworowe i Amerykańskie Stowarzyszenie Urologiczne zalecają, aby zdrowym mężczyznom proponować wykonanie badań przesiewowych stercza i pozostawić im możliwość samodzielnego podjęcia decyzji. Zalecenia co do częstości wykonywania tych badań różnią się w zależności od czynników ryzyka i wyników badań wstępnych:

  • Amerykańskie Stowarzyszenie Nowotworowe (ACS) podkreśla, że mężczyzn nie należy poddawać badaniom przesiewowym stercza dopóki nie zostaną oni poinformowani o możliwości uzyskania wyników fałszywie dodatnich oraz korzyściach płynących z takiego badania. Organizacja ta zaleca, aby mężczyznom po 50. roku życia, z grupy umiarkowanego ryzyka i oczekiwanej długości życia przekraczającej 10 lat oferować badanie PSA i badanie per rectum co roku. ACS zaleca wcześniejsze rozpoczęcie badań w grupach podwyższonego ryzyka, a mężczyźni, którzy się w nich znajdują powinni rozważyć szybkie poddanie się takim badaniom.

    • Mężczyźni pochodzenia afrykańskiego lub, których ojciec lub brat zachorowali przed ukończeniem 65. roku życia powinni jak najszybciej rozpocząć wykonywanie badań, o ile nie rozpoczęli ich w zalecanym wieku 45 lat. 
       
    • U pacjentów, których kilku krewnych chorowało na raka stercza we wczesnym wieku, ACS zaleca rozpoczęcie badań w wieku 40 lat, a następnie, w zależności od wyników, ponowne badanie w wieku lat 45 lub wcześniej.  


ACS zaleca wykonywanie badań przesiewowych co dwa lata, jeżeli steżenie PSA jest niższe niż 2,5 ng/ml i co roku, jeżeli przekracza 2,5 ng/ml.

  • Amerykańskie Stowarzyszenie Urologiczne zaleca wykonanie pierwszego badania PSA lub per rectum jako punktu odniesienia (zakładany stan prawidłowy) w wieku 40 lat na życzenie pacjenta i zaleca rozpoczęcie badań w tym wieku u mężczyzn z grupy podwyższonego ryzyka. Badanie stanowiące punkt odniesienia można wykonać w dowolnym momencie. Wykonanie badania w punkcie odniesienia jest bardzo istotne dla prawidłowej interpretacji wyników kolejnych badań, które są porównywane ze stanem wyjściowym. Amerykańskie Stowarzyszenie Urologiczne zaleca regularne badania PSA i per rectum bez względu na poprzednie wyniki.
     
  • Amerykańska Sieć Nowotworowa zaleca wykonanie pierwszego badania jako punktu odniesienia w wieku 40 lat na życzenie pacjenta, co pozwoli określić termin i częstotliwość kolejnych badań. Badanie stanowiące punkt odniesienia można wykonać w dowolnym momencie. Amerykańska Sieć Nowotworowa zaleca wykonywanie badania PSA i per rectum łącznie, co daje najszersze możliwości wykrycia nowotworu we wczesnym stadium. Jeżeli wynik przekracza 1,0 ng/ml lub pacjent jest w grupie podwyższonego ryzyka, organizacja ta zaleca coroczne powtarzanie badania PSA i per rectum.

Przed podjęciem decyzji o wykonaniu badania przesiewowego stercza należy porozmawiać z lekarzem, który pomoże ocenić czynniki przemawiające za i przeciw, w oparciu o wiek, oczekiwaną długość życia, historię choroby w rodzinie, rasę, ogólny stan zdrowia, wyniki poprzednich badań oraz indywidualną tolerancję ryzyka.
 

Zalecenia: Wiek powyżej 75 lat | Wiek 50 - 70 lat

  • USPSTF jest przeciwna wykonywaniu badań przesiewowych w kierunku raka stercza u mężczyzn w wieku powyżej 75 lat, z uwagi na to, że potencjalne ryzyko związane z wykonaniem badania jest większe niż korzyści z niego płynące. W tym przedziale wiekowym zgon spowodowany rakiem prostaty jest mało prawdopodobny.
  • Amerykańskie Stowarzyszenie Nowotworowe i Amerykańskie Stowarzyszenie Urologiczne podkreślają, że nie tylko wiek pacjenta, lecz również jego ogólny stan zdrowia jest istotnym czynnikiem w podejmowaniu decyzji o wykonaniu badania. Organizacje te zalecają, aby nie poddawać badaniom mężczyzn, których oczekiwana długość życia nie przekracza 10 lat. 
  • Amerykańska Sieć Nowotworowa podkreśla, że przed podjęciem decyzji o badaniach i ustaleniem ich częstotliwości, mężczyźni powyżej 75. roku życia powinni przejść indywidualne konsultacje dotyczące ogólnego stanu zdrowia, poprzednich wyników PSA, historii choroby w rodzinie oraz czynników ryzyka.  

 

Linki do stron w języku polskim

Bądź mężczyzną. Chroń zdrowie! Kampania M45+


 

Linki do stron obcojęzycznych

 National Cancer Institute: Prostate Specific Antigen Test Fact Sheet

National Cancer Institute: Screening and Testing to Detect Prostate Cancer


American Cancer Society: Prostate Cancer


National Comprehensive Cancer Network


Ottawa Health Research Institute: Decision Aids


College of American Pathologists: MyHealthTestReminder.com - Prostate Cancer


 

Źródła wykorzystane w niniejszym artykule

(11 października 2011) United States Preventive Services Task Force. Screening for Prostate Cancer Draft Recommendations Statement. Dostępne online na stronie internetowej http://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf12/prostate/prostateart.htm przez http://www.uspreventiveservicestaskforce.org/. Dostęp styczeń  2012.

(2010 December 1) American Cancer Society. Prostate Cancer: Early Detection. Dostępne online na stronie internetowej http://www.cancer.org. Dostęp styczeń 2012.

(2012 February 27) American Cancer Society. American Cancer Society recommendations for prostate cancer early detection. Dostępne online na stronie internetowej http://www.cancer.org/Cancer/ProstateCancer/MoreInformation/ProstateCancerEarlyDetection/prostate-cancer-early-detection-acs-recommendations przez http://www.cancer.org. Dostęp czerwiec 2012.

(2011 October 7) National Cancer Institute, National Institutes of Health. Prostate cancer (PDQ®): screening (summary of evidence). Dostępne online na stronie internetowej http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/screening/prostate/HealthProfessional/page2 przez http://www.cancer.org. Dostęp styczeń 2012.

(Updated 2011 June 1) The National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology (NCCN Guidelines): Prostate Cancer Early Detection. Możliwość pobrania w formacie PDF na stronie http://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/prostate_detection.pdf przez http://www.nccn.org. Dostęp styczeń 2012.

(2009 April) American Urological Association Foundation. Patient Series Guide: What You Should Know About Prostate Cancer Screening. Dostępne online na stronie internetowej  http://www.auanet.org/resources.cfm?ID=517 przez http://www.auanet.org. Dostęp styczeń 2012.

(2009 March 18) National Cancer Institute. Factsheet: Prostate-specific antigen test. Dostępne online na stronie internetowej http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/detection/PSA przez http://www.cancer.gov. Dostęp styczeń 2012.

(2012 January 9) National Comprehensive Cancer Network. PSA screening doesn't prevent cancer deaths: study (Reuters Health). Dostępne online na stronie internetowej http://www.nccn.com/news/1557-psa-screening-doesn%27t-prevent-cancer-deaths--study.html przez http://www.nccn.com. Dostęp styczeń 2012.

American Cancer Society. Prostate Cancer Early Detection: Update 2010. Możliwość pobrania w formacie PDF na stronie http://www.cancer.org/acs/groups/content/documents/document/acspc-026003.pdf przez http://www.cancer.org. Dostęp styczeń 2012.

(10 marca 2009). National Cancer Institute. Dr. Len’s Cancer Blog. The Overdiagnosis of Prostate Cancer: Is it news? Dostępne online na stronie internetowej http://www.cancer.org/AboutUs/DrLensBlog/post/2009/03/10/The-Overdiagnosis-of-Prostate-Cancer-Is-It-News.aspx  przez http://www.cancer.org. Dostęp styczeń 2012.

(październik 2009) American Urological Association. Prostate Specific Antigen Best Practices Statement: 2009 Update. Możliwość pobrania w formacie PDF na stronie http://www.auanet.org/content/guidelines-and-quality-care/clinical-guidelines/main-reports/psa09.pdf przea http://www.auanet.org. Dostęp styczeń 2012.

American Urological Association Education and Research, Inc. American Urological Association Best Practices Statement: 2009 update. Dostępne online na stronie internetowej http://www.auanet.org/resources.cfm?ID=515 through http://www.auanet.org. Dostęp styczeń 2012 

 

Następna stronaPoprzednia strona
Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana 01.07.2013

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.