Co to jest?

Niedoczynność ( niewydolność) nadnerczy oznacza zbyt małą ich aktywność i niewystarczające wytwarzanie hormonów - kortyzolu i czasem aldosteronu.

Nadnercza są małymi narządami leżącymi obustronnie na górnych biegunach nerek. Składają się z części wewnętrznej - rdzenia i części zewnętrznej - kory nadnerczy. Każda z części odpowiedzialna jest za wytwarzanie hormonów, które regulują czynność wielu układów w organizmie. Główną masę nadnerczy stanowi kora, która zbudowana jest z trzech warstw: kłębkowatej, pasmowatej i siatkowatej. Kora wytwarza: glikokortykosteroidy, mineralokortykosteroidy oraz niewielką ilość hormonów płciowych. Natomiast w rdzeniu nadnerczy wytwarzane są katecholaminy.

Wydzielanie hormonów z nadnerczy podlega kontroli na drodze sprzężeń zwrotnych pomiędzy podwzgórzem, przysadką i nadnerczami. Skutkiem nieprawidłowego działania jednego z elementów tego układu sygnałów mogą być poważne zaburzenia i stany chorobowe.

Kortyzol, wytwarzany w korze nadnerczy, należy do glikokortykosteroidów. Hormon ten ma wiele funkcji, m.in. wpływa na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów, bierze udział w regulacji stężenia glukozy we krwi, ma działanie przeciwzapalne i uczestniczy w reakcji na stres. Aldosteron, mineralokortykosteroid, również wytwarzany w korze nadnerczy, zapewnia równowagę sodu i potasu we krwi. Objawami niedoboru tych hormonów jest osłabienie, odwodnienie, obniżone ciśnienie krwi i zaburzona reakcja na bodźce stresowe.

Niedoczynność nadnerczy dotyka 1-4 osób na 100 000. Występuje ona u osób w każdym wieku, mężczyźni i kobiety chorują równie często. Chorobą Addisona (cisawicą) nazywa się pierwotną niedoczynność nadnerczy, spowodowaną zniszczeniem kory nadnerczy; choroba ujawnia się dopiero, kiedy zniszczeniu ulegnie 80-90% kory. Termin   "choroba Addisona" często bywa używany niepoprawnie jako ogólne określenie niedoczynności nadnerczy (pierwotnej i wtórnej).

Pierwotna niedoczynność nadnerczy (choroba Addisona) jest w ok. 70% spowodowana procesem autoimmunizacyjnym. W pozostałych 30% przyczyną może być gruźlica (jest to powszechna przyczyna niedoczynności nadnerczy w krajach, gdzie zachorowalność na gruźlicę jest wysoka), inne zakażenie bakteryjne, wirusowe lub grzybicze, krwotok do nadnerczy lub zajęcie nadnerczy przez przerzuty nowotworowe. Rzadko niedoczynność nadnerczy spowodowana jest wadą genetyczną. U dzieci, w około 70% przypadków przyczyną jest wrodzony przerost kory nadnerczy, a w pozostałych 30% przypadków uszkodzenie nadnerczy może być wynikiem, np.: choroby autoimmunologicznej lub adrenoleukodystrofii (choroby uwarunkowanej genetycznie lub innej rzadkiej przyczyny.

W przebiegi pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy dochodzi do zaburzenia wytwarzania aldosteronu i kortyzolu.
Wtórna niedoczynność nadnerczy wynika z niedoboru hormonu przysadkowego, ACTH (hormonu adrenokortykotropowego). ACTH pobudza korę nadnerczy do wytwarzania kortyzolu. Niedobór ACTH spowodowany uszkodzeniem przysadki, np. przez guz, powoduje brak stymulacji wytwarzania kortyzolu. Wtórna niedoczynność kory nadnerczy może wystąpić także, gdy nagle przerwie się leczenie kortykosteroidami (np. prednizonem, podawanym w celu zmniejszenia stanu zapalnego w chorobach takich, jak reumatoidalne zapalenie stawów). Takie leczenie hamuje wytwarzanie kortyzolu w nadnerczach, a przywrócenie prawidłowej produkcji kortyzolu może zająć kilka tygodni lub miesięcy. We wtórnej niedoczynności nadnerczy wytwarzanie aldosteronu zwykle nie ulega zaburzeniu.

 

Następna strona
Treść tego artykułu była ostatnio modyfikowana 07.01.2013

This website is certified by Health On the Net Foundation. Click to verify. This site complies with the HONcode standard for trustworthy health information:
verify here.