Co to jest?

Tarczyca jest małym gruczołem, kształtem przypominającym motyla, położonym tuż poniżej jabłka Adama. Pełni bardzo ważną rolę w regulacji metabolizmu, w tym szybkości zużycia energii w organizmie. Regulacja ta odbywa się za pośrednictwem hormonów (tyroksyny - T4 i trójjodotyroniny - T3) wytwarzanych przez tarczycę; są to związki chemiczne, które z krwią krążą w całym organizmie. Hormony tarczycy informują komórki, jak szybko mają zużywać energię i wytwarzać białka. Tarczyca wytwarza też kalcytoninę - hormon, który uczestniczy w kontroli poziomu wapnia we krwi, hamując proces resorpcji kości i zwiększając wydalanie wapnia z moczem.

Poziom T4 i T3 w organizmie regulowany jest przez skomplikowany układ sprzężeń zwrotnych. Kiedy stężenie tych hormonów we krwi spada, podwzgórze (narząd zlokalizowany w mózgu) wydziela tyreoliberynę (hormon uwalniający tyreotropinę, TRH), która pobudza przysadkę (niewielki gruczoł położony poniżej podwzgórza, prawie w centralnej części czaszki) do produkcji TSH (hormonu tyreotropowego). TSH stymuluje wytwarzanie i uwalnianie hormonów tarczycy. Przy wystarczającym poziomie hormonów tarczycy we krwi wydzielanie TSH spada.

Większość T4 w tarczycy jest związana z białkiem zwanym tyreoglobuliną. W razie potrzeby tarczyca wytwarza większe ilości T4 i/lub uwalnia część zapasów do naczyń krwionośnych. We krwi większość T4 wiąże się z białkiem zwanym  globuliną wiążącą tyroksynę (TBG) i pozostaje nieaktywna. Za regulację metabolizmu odpowiada głównie T3. T3 powstaje z T4. Przekształcenie T4 w T3 odbywa się w wątrobie i wielu innych tkankach.

Choroby tarczycy są głównymi stanami wpływającymi na ilość wytwarzanych hormonów. Niektóre z tych chorób powodują niedostateczną produkcję hormonów (niedoczynność tarczycy) i spowolnienie czynności organizmu, co objawia się wzrostem masy ciała, suchą skórą, zaparciami, nietolerancją zimna, obrzękami skóry, wypadaniem włosów, zmęczeniem i zaburzeniami miesiączkowania u kobiet. Ciężka nieleczona niedoczynność tarczycy, zwana obrzękiem śluzowatym, może prowadzić do niewydolności serca, napadów drgawek i śpiączki. Niedoczynność tarczycy u dzieci może hamować wzrost i opóźniać dojrzewanie płciowe. U niemowląt może powodować upośledzenie umysłowe. Z tego względu testy w kierunku niedoczynności tarczycy wykonuje się w Polsce w ramach badań przesiewowych u noworodków. Wcześnie wykryta niedoczynność tarczycy dobrze poddaje się leczeniu i nie powoduje wielu szkód w organizmie.

Jeśli choroba tarczycy powoduje nadmierne wytwarzanie hormonów (nadczynność tarczycy), wynikiem jest przyspieszenie funkcji życiowych. Do objawów należy przyspieszenie akcji serca, niepokój, utrata wagi, bezsenność, drżenie rąk, osłabienie i czasami biegunka. Okolica oczu może być opuchnięta, spojówki suche i podrażnione; czasem może pojawić się wytrzeszcz oczu, nadwrażliwość na światło i zaburzenia widzenia. Z powodu upośledzonej ruchomości gałek ocznych pacjent może wyglądać, jakby intensywnie patrzył się w jeden punkt.

Podwyższony poziom kalcytoniny występuje w dwóch rzadkich chorobach: w raku rdzeniastym tarczycy i w łagodnym przeroście komórek C. Nadmiar kalcytoniny może wywołać przewlekłą biegunkę.

Choroby tarczycy często powodują powiększenie gruczołu i powstawanie pojedynczych lub mnogich guzków. Znaczne powiększenie gruczołu widoczne jako uwypuklenie na szyi zwane jest wolem. Czasem wole może być bolesne i wywoływać uczucie krztuszenia się lub trudności w połykaniu.