Co to jest?

Zespół policystycznych jajników (PCOS), zwany również zespołem Steina i Leventhala, to schorzenie, które dotyka 5 - 10% kobiet w wieku rozrodczym. Wprawdzie nie do końca poznano jego przyczynę, lecz wiadomo, że w schorzeniu tym dochodzi do nadmiernego wydzielania androgenów (hormonów męskich -zazwyczaj testosteronu), braku jajeczkowania, braku miesiączki i insulinooporności o różnym natężeniu.

Jajniki i nadnercza zdrowej kobiety wytwarzają niewielkie ilości androgenów. Nawet nieznaczny wzrost aktywności tych hormonów może powodować objawy takie jak hirsutyzm (nadmierne owłosienie np. na twarzy i klatce piersiowej) i trądzik. W skrajnych przypadkach dojść może do wirylizacji - wystąpienia męskich cech fizycznych, takich jak niski głos, zarost i/lub łysienie.

Brak równowago hormonalnej ma również wpływ na cykl miesiączkowy i powoduje problemy z płodnością. Cykle u większości pacjentek z PCOS są nieregularne. Często występuje również przewlekły brak jajeczkowania i brak miesiączki, lub nieregularne miesiączkowanie i nieprawidłowe krwawienia maciczne. W PCOS jajniki zazwyczaj zwiększają swój rozmiar, nawet trzykrotnie. U 90% pacjentek w badaniu ultrasonograficznym na powierzchni jajników widoczne są torbiele - niewielkie pęcherzyki z niedojrzałymi komórkami jajowymi. Często są one połączone na wzór sznura pereł. Jeżeli komórka jajowa nie zostaje uwolniona i nie dochodzi do menstruacji, organizm kobiety nie wytwarza wystarczającej ilości progesteronu. Prowadzi to do zaburzenia równowagi hormonalnej i braku"przeciwwagi" dla estrogenów. Może to prowadzić do przerostu błony wyściełającej macicę (przerost endometrium) i zwiększyć ryzyko wystąpienia nowotworu endometrium. U pacjentek z PCOS, które jajeczkują i zachodzą w ciążę, występuje podwyższone ryzyko poronienia. 

Wprawdzie przyczyny PCOS nie zostały do końca poznane, jednak niektórzy naukowcy uważają, że kluczowym czynnikiem jest insulinooporność. Insulina jest niezbędna do transportu i gromadzenia glukozy w komórkach. Pomaga kontrolować poziom glukozy we krwi i odgrywa rolę w metabolizmie węglowodanów i lipidów. Organizm próbuje skompensować oporność komórek na insulinę poprzez jej wzmożone wytwarzanie. Prowadzi to do hiperinsulinemii - podwyższonego stężenia insuliny we krwi. Niektórzy naukowcy uważają, że hiperinsulinemia jest jedną z przyczyn wzmożonego wytwarzania androgenów w jajnikach.

U większości kobiet z PCOS występuje insulinooporność o różnym natężeniu, otyłość i zaburzenia lipidowe. Insulinooporność jest zazwyczaj większa u kobiet otyłych i tych, które nie jajeczkują. Z tego powodu kobiety z PCOS są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2. i chorób sercowo-naczyniowych.