Co to jest?

Rak jajnika znajduje się na szóstym miejscu pod względem częstości występowania wśród nowotworów złośliwych i jest piątą w kolejności przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych u kobiet. Nowotwory jajnika są trudne do rozpoznania ze względu na brak występowania specyficznych objawów. Do objawów raka jajnika należą:

• dyskomfort lub uczucie ucisku w jamie brzusznej, powiększenie obwodu talii,
• nagłe parcie na mocz, zmiana rytmu wypróżnień,
• ból lub dyskomfort w obrębie miednicy,
• utrata łaknienia, niestrawność, wzdęcia lub nudności.

W jajnikach umiejscowione są dwa ważne procesy: synteza estrogenu i progesteronu oraz rozwój komórki jajowej.

Guzy jajnika mogą być łagodne lub złośliwe. Zazwyczaj ich rozróżnienie nie jest możliwe przed wykonaniem biopsji guza (lub usunięciem go) albo dopóki nowotwór nie zaatakuje innych narządów. Rozróżnia się trzy rodzaje nowotworów jajnika:

• nowotwory nabłonkowe - większość (ok. 85%) guzów jajnika rozwija się z komórek nabłonka pokrywającego jajniki,
• nowotwory zarodkowe (germinalne) - powstają z komórek, które biorą udział w wytwarzaniu komórki jajowej (częściej występują u młodych kobiet),
• nowotwory gonadalne - pochodzą z komórek tkanki łącznej, w których zachodzi synteza estrogenów i progesteronu.

Łagodne guzy nie prowadzą do powstania przerzutów, natomiast złośliwe guzy jajnika, jeśli nie są dostatecznie wcześnie rozpoznane i leczone, rozrastają się najpierw w jajniku, a następnie atakują macicę, pęcherz moczowy i odbytnicę oraz otrzewną (błonę wyścielającą jamę brzuszną). Komórki nowotworowe mogą w końcu zająć węzły chłonne i utworzyć odległe przerzuty w całym organizmie.

Za podstawowy czynnik ryzyka raka jajnika uznawany jest dodatni wywiad rodzinny. W wielu tych rodzinach wykrywa się mutacje genów BRCA1 i BRCA2, co wiąże się z 50-60% ryzykiem rozwoju raka jajnika. Rak jajnika jest rzadki u młodych kobiet, ale zachorowalność wzrasta z wiekiem, częściej spotykany jest u kobiet po menopauzie. Ryzyko zachorowania jest nieznacznie wyższe u kobiet, które nie rodziły, przyjmowały leki stosowane w leczeniu niepłodności lub były otyłe w młodości. W znacznie mniejszym stopniu występowanie raka jajnika może mieć związek z podwiązaniem jajowodów, czy przyjmowaniem doustnych środków antykoncepcyjnych. Pewne znaczenie mogą mieć również czynniki demograficzne. Zachorowalność na raka jajnika w Szwecji wynosi 14,9 przypadków na 100 000 kobiet, a w Japonii 2,7 na 100 000 kobiet. Jednak Japonki, które wyemigrowały do USA, chorują równie często, jak Amerykanki (13,3 przypadków na 100 000 kobiet), co może wskazywać na związek występowania raka jajnika z dietą lub czynnikami środowiskowymi.

We wczesnych stadiach rozwoju nowotwór jajnika jest trudny do rozpoznania. U blisko 75 %  chorych nowotwór rozpoznawany jest dopiero w zaawansowanych stadiach,  gdy proces chorobowy rozprzestrzenia się poza  obręb jajnika. Objawy raka jajnika są słabo odczuwalne i niespecyficzne - wiele innych chorób może powodować podobne objawy. Szczególny nacisk kładzie się na regularne badania, a w przypadku wystąpienia któregokolwiek z wymienionych objawów należy zasięgnąć porady lekarza.