Co to jest?

W Stanach Zjednoczonych białaczkę, czyli nowotwór białych krwinek (WBC), rozpoznaje się rocznie u ok. 27 000 dorosłych i 2 000 dzieci. Ryzyko zachorowania wzrasta w przypadku ekspozycji na promieniowanie, benzen i niektóre leki przeciwnowotworowe. Pewne przypadki białaczki związane są z zaburzeniami genetycznymi lub rzadkimi zakażeniami wirusowymi. Jednak najczęściej przyczyny choroby pozostają nieznane.

Białaczka jest chorobą szpiku kostnego, która rozpoczyna się, kiedy nieprawidłowe białe krwinki zaczynają dzielić się w sposób niekontrolowany. Krwinki takie nie funkcjonują prawidłowo, nie zwalczają zakażeń (co jest ich zadaniem) i żyją dłużej niż pozostałe komórki WBC. Wraz ze wzrostem ich liczny zahamowaniu ulega proces wytwarzania prawidłowych komórek krwi w szpiku, co prowadzi do niedokrwistości, krwawień i nawracających zakażeń. Z czasem komórki białaczkowe rozprzestrzeniają się przez krwiobieg, gdzie wciąż się dzielą, czasami tworząc guzy i uszkadzając narządy, np. nerki i wątrobę. Śledziona, która odpowiada za filtrowanie krwi i oczyszczanie jej ze starych komórek, może w białaczce ulegać powiększeniu i nacieczeniu nieprawidłowymi komórkami; podobnie dzieje się z wątrobą i węzłami chłonnymi. Jeśli komórki białaczkowe dostaną się do ośrodkowego układu nerwowego i namnożą się w płynie mózgowo-rdzeniowym, który odżywia mózg i rdzeń kręgowy, mogą spowodować bóle głowy i napady drgawek.

Szpik kostny, położony wewnątrz największych kości, wytwarza prekursory (niedojrzałe formy) czerwonych krwinek, płytek i pięciu różnych rodzajów krwinek białych. Najbardziej niedojrzałe formy nazywane są blastami. Większość z nich dojrzewa w szpiku zanim zostaną uwolnione do krwi. Białe krwinki dzieli się na dwie grupy: limfocyty i mielocyty (zwane też granulocytami ze względu na występujące w nich ziarnistości). Mielocyty (do których zaliczamy neutrofile, bazofile, eozynofile i monocyty) krążą we krwi, zabijając i trawiąc bakterie. Limfocyty znajdują się zarówno we krwi, jak i w układzie chłonnym, koordynują odpowiedź immunologiczną i produkują przeciwciała. Białaczka powstaje z białych krwinek jednego rodzaju.

Białaczki dzieli się w zależności od typu komórek i od szybkości postępowania choroby. Istnieją wprawdzie szczegółowe klasyfikacje, jednak główne rodzaje białaczek są następujące:

• ostra białaczka limfatyczna (ALL) - gwałtownie postępująca choroba, w której występuje duża liczba niedojrzałych limfocytów. Jest najczęstszym typem białaczki u dzieci, ale chorują na nią również dorośli (zwykle po 65. roku życia)
• przewlekła białaczka limfatyczna (CLL) - choroba postępuje wolniej, charakteryzuje się obecnością zarówno dojrzałych, jak i niedojrzałych limfocytów. Zwykle występuje u osób powyżej 55-60. roku życia
• ostra białaczka szpikowa (AML) - charakteryzuje się wytwarzaniem dużej liczby niedojrzałych mielocytów (najczęściej niedojrzałych granulocytów obojętnochłonnych, ale mogą być to również niedojrzałe monocyty, eozynofile, bazofile, płytki lub czerwone krwinki), które zastępują prawidłowe komórki szpiku. Chorują osoby w każdym wieku
• przewlekła białaczka szpikowa (CML) - jest rzadka u dzieci. Jest to choroba nabyta, która zaczyna się w niedojrzałej komórce pnia w szpiku kostnym, kiedy dwa fragmenty chromosomów (9. i 22.) odłamią się i zamienią miejscami (translokacja). Skutkuje to powstaniem zmienionego, fuzyjnego genu (bcr/abl) na chromosomie 22.; produktem tego genu jest białko zwane kinazą tyrozynową, które zmienia regulację cyklu komórkowego. To powoduje nadprodukcję granulocytów, z których wiele ma translokację bcr/abl, i obecność zarówno dojrzałych, jak i niedojrzałych komórek w krążeniu.