Co to jest?

Nadciśnienie tętnicze to choroba układu krążenia, która charakteryzuje się przewlekle podwyższonym ciśnieniem tętniczym i prowadzi do przeciążenia serca, a z czasem może spowodować uszkodzenie narządów takich jak nerki, mózg, narząd wzroku i serce.

Ciśnienie krwi to nacisk wywierany przez krew na ściany tętnic i żył. Zależy ono od siły i częstości skurczów serca (które pompuje utlenowaną krew z lewej komory do tętnic krążenia dużego) oraz od oporu ścian naczyń krwionośnych. Z kolei opór ściany naczynia krwionośnego zależy od jej elastyczności, średnicy naczynia i od ilości przepływającej przez nie krwi.
Ciśnienie krwi zmienia się dynamicznie; podnosi się i opada zależnie od poziomu aktywności osoby, pory dnia oraz obciążeń fizycznych i psychicznych. U osób zdrowych ciśnienie krwi pozostaje pod kontrolą autonomicznego układu nerwowego i jest regulowane przez hormony wytwarzane w nadnerczach. Hormony nadnerczowe wpływają na ilość sodu, potasu i płynów wydalanych przez nerki, regulując objętość krwi krążącej. Przyspieszenie lub zwolnienie akcji serca i skurcz lub rozkurcz naczyń krwionośnych modyfikują wysokość ciśnienia. Do przewlekłego wzrostu ciśnienia krwi dochodzi, kiedy jeden lub więcej czynników regulujących ciśnienie nie odpowiada prawidłowo na potrzeby organizmu.

Ocena ciśnienia tętniczego opiera się na pomiarze dwóch wartości:

• ciśnienie skurczowe oznacza najwyższy nacisk wywierany na ściany naczyń krwionośnych w trakcie skurczu serca
• ciśnienie rozkurczowe - nacisk wywierany, gdy serce jest"rozluźnione" pomiędzy skurczami
• Wartości ciśnienia podaje się w milimetrach słupa rtęci (mmHg) jako ciśnienie skurczowe"na" rozkurczowe. Np. ciśnienie 120/80 mmHg (czytane: 120 na 80 milimetrów słupa rtęci) oznacza, że ciśnienie skurczowe wynosi 120, a rozkurczowe 80 mmHg. W zależności od wysokości ciśnienia wyróżniamy:

Zazwyczaj ciśnienie rozkurczowe zmienia się proporcjonalnie do ciśnienia skurczowego, jednak z wiekiem ciśnienie rozkurczowe stabilizuje się i u osób starszych stosunkowo często podwyższone jest przede wszystkim ciśnienie skurczowe (stan taki nazywamy izolowanym nadciśnieniem skurczowym). Ogólnie w nadciśnieniu tętniczym prawdopodobieństwo uszkodzenia narządów jest tym wyższe, im wyższe ciśnienie utrzymuje się przez dłuższy czas. Normy ciśnienia tętniczego u dzieci są inne niż u dorosłych, a wysokość ciśnienia tętniczego u dziecka porównuje się z tzw. siatkami centylowymi dopasowanymi do wieku, wzrostu i płci dziecka.

W większości przypadków nadciśnienie tętnicze ma charakter idiopatyczny, tzn. jego przyczyna jest nieznana. Taką postać nadciśnienia określa się terminem: nadciśnienie samoistne lub pierwotne. Nadciśnienie pierwotne występuje bardzo często, może rozwijać się u każdego i prawdopodobieństwo jego wystąpienia rośnie z wiekiem; statystycznie częściej występuje u mężczyzn (i w niektórych grupach etnicznych, np. u Afroamerykanów). U większości osób nadciśnienie jest bezobjawowe do czasu, kiedy zaczyna powodować uszkodzenia narządów - dlatego nazywane bywa"cichym zabójcą". U osób bez żadnych dolegliwości zwiększa ono ryzyko wystąpienia chorób serca i zawału, udaru, niewydolności nerek oraz ślepoty. Ponieważ nadciśnienie występuje często i jest bezobjawowe, dlatego pomiar ciśnienia tętniczego wykonuje się podczas każdej wizyty u lekarza.

Choć określenie przyczyny nadciśnienia często jest niemożliwe, znane są czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia nadciśnienia lub zaostrzają jego przebieg. Należą do nich:

• nadwaga
• siedzący tryb życia]
• palenie tytoniu
• nadmierne spożywanie alkoholu
• spożywanie nadmiaru sodu (m.in. w formie soli kuchennej)
• stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych
• używanie substancji, takich jak sterydy, kokaina, amfetamina i jej pochodne.

W niektórych przypadkach nadciśnienie tętnicze jest spowodowane inną chorobą i wówczas określa się je jako nadciśnienie wtórne. Rozpoznanie choroby podstawowej prowadzącej do nadciśnienia jest w tych przypadkach bardzo ważne. Niektóre przyczyny można usunąć, a inne odpowiednio leczyć, co pozwala osiągnąć prawidłowe bądź zbliżone do prawidłowych wartości ciśnienia. Do przyczyn nadciśnienia wtórnego należą:

• Choroby nerek - zmniejszają wydalanie soli i płynów z organizmu, zwiększając objętość krwi i ciśnienie. Ponieważ nadciśnienie powoduje uszkodzenia nerek, postęp choroby bez leczenia może być znaczny
• Choroby serca - mogą powodować zmiany rytmu i siły skurczu serca - nieleczone również mogą powodować postęp choroby
• Cukrzyca - może z czasem uszkadzać nerki i naczynia krwionośne
•  Miażdżyca - stwardnienie tętnic, które upośledza ich elastyczność
•  Zespół Cushinga - zespół objawów wynikający z podwyższonego poziomu kortyzolu, hormonu produkowanego w nadnerczach
• Zespół Conna (hiperaldosteronizm) - zwiększone wytwarzanie aldosteronu, hormonu który bierze udział w regulacji wydalania sodu w nerkach. Powodem może być (najczęściej łagodny) guz nadnerczy
• Guz chromochłonny - rzadki i zwykle łagodny guz nadnerczy, który wydziela w nadmiarze adrenalinę lub noradrenalinę, tzw. hormony stresu. Pacjenci mają często epizody ciężkiego nadciśnieniaChoroby tarczycy - zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy mogą powodować wzrost ciśnienia tętniczego
• Ciąża - nadciśnienie w ciąży może rozwinąć się w dowolnym momencie, jednak najczęściej występuje w trzecim trymestrze i wtedy może spowodować stan przedrzucawkowy charakteryzujący się wysokim ciśnieniem tętniczym i zatrzymaniem płynów.