Diagnostyka dla młodzieży – odkryj fascynujący świat zdrowia i dowiedz się więcej o chorobach oraz znaczeniu badań laboratoryjnych na www. medicallab.pl

Co to jest?

Zapalenie wątroby może być wywołane przez wirusy, środki chemiczne, narkotyki, alkohol, choroby dziedziczne lub system odpornościowy pacjenta (choroba autoimmunizacyjna). Stan zapalny może być ostry, może nawracać naprzemiennie z okresami remisji, lub być przewlekły i trwać wiele lat. U chorego z zapaleniem przewlekłym upłynąć może wiele lat zanim wystąpią istotne objawy związane z postępującym uszkodzeniem wątroby, takie jak marskość (włóknienie i niewydolność), nowotwór lub nawet śmierć.
Wątroba jest organem wewnętrznym umiejscowionym w prawej górnej części jamy brzusznej. Pełni ona wiele funkcji w organizmie - jest odpowiedzialna za przetwarzanie składników odżywczych, wytwarzanie żółci wspomagającej trawienie tłuszczów, syntezę wielu istotnych białek, regulację krzepnięcia krwi i rozkład substancji toksycznych, które mogą następnie zostać wykorzystane lub wydalone z organizmu. Stan zapalny może (w ostrych przypadkach) zakłócić te procesy i spowodować gromadzenie się substancji potencjalnie toksycznych.

Objawy zapalenia wątroby są takie same niezależnie od przyczyny powstania stanu zapalnego, lecz różnią się osobniczo i mogą zmieniać się z upływem czasu. Ostre zapalenie wątroby może objawiać się podobnie do grypy - zmęczeniem, mdłościami, utratą apetytu, gorączką i bólem brzucha. U innych pacjentów wystąpić może żółtaczka, świąd, oddawanie moczu o ciemnym kolorze i jasnych stolców. W badaniu fizykalnym stwierdzić można tkliwość i powiększenie wątroby. Przewlekłe zapalenie wątroby może przebiegać bezobjawowo lub objawiać się jedynie osłabieniem i zmęczeniem. W niektórych przypadkach przewlekłe zapalenie powoduje postępujące uszkodzenie wątroby, a po wielu latach również jej niewydolność. Przewlekła forma choroby zazwyczaj trwa wiele lat i wymaga leczenia.

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW)
Najczęstszą przyczyną zapalenia wątroby jest infekcja wirusowa. Wirusy odpowiedzialne za rozwój tej choroby nazwane są literami alfabetu, w kolejności w jakiej zostały odkryte - A, B, C, D i E.

• WZW typu A można zarazić się przez zakażoną wodę i pożywienie skażone odchodami. Według Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) 30% populacji USA przechodzi zakażenie tego typu. Objawy mogą być podobne do grypy i często choroba nie zostaje rozpoznana. U większości pacjentów całkowite wyleczenie następuje w ciągu sześciu miesięcy. 
• WZW typu B to najczęściej występująca forma wirusowego zapalenia wątroby. Może przenosić się przez kontakt z krwią, zakażonymi igłami, poprzez kontakty seksualne lub też matka może zarazić płód podczas porodu. Co roku w USA odnotowuje się 73 000 nowych przypadków. W ciągu ostatnich kilkunastu lat liczba ta znacznie spadła. W latach 80-tych liczba zachorowań kształtowała się na poziomie 260 000 rocznie. W większości przypadków choroba ustępuje samoistnie, lecz około 1 -3% pacjentów staje się nosicielami, co oznacza, że zakażenie przybiera u nich formę przewlekłą i mogą oni zarażać innych. Noworodki są szczególnie podatne na zakażenie przewlekłe i w około 90% stają się nosicielami. Wraz z wprowadzeniem badań przesiewowych w kierunku WZW typu B u kobiet ciężarnych oraz programu szczepień u noworodków, liczba zakażonych dzieci zmniejszyła się. Obecnie WZW typu B najczęściej występuje u osób urodzonych w Południowej i Wschodniej Azji, Europie Południowej oraz Afryce, gdzie liczba zakażonych noworodków nadal jest bardzo duża. 
• WZW typu C przenosi się poprzez kontakt z zakażoną krwią, na przykład w wyniku używania wspólnych igieł przez narkomanów; używania zakażonych przyrządów do wykonywania tatuaży i przekłuwania różnych części ciała; u pracowników służby zdrowia w wyniku kontaktu z igłami lub innymi przyrządami medycznymi; w przypadku obtarcia naskórka podczas kontaktów seksualnych; u noworodka, który podczas porodu został zakażony przez matkę lub w wyniku skaleczeń powstałych podczas wykonywania ćwiczeń fizycznych. Wstępuje rzadziej niż WZW typu B, lecz jest najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia wątroby. Według CDC przewlekła forma choroby rozwija się u 55 - 85% zakażonych. 
• WZW typu D i E występuje rzadko. WZW typu D występuje jedynie w połączeniu z WZW typu B i może zaostrzyć przebieg choroby. Przenosi się zazwyczaj przez kontakt z krwią lub zakażonymi igłami. WZW typu E przenosi się podobnie jak WZW typu A i występuje głównie w Azji, Afryce i Ameryce Południowej.

Zapalenie wątroby wywołane przez leki i inne związki chemiczne
Wątroba odpowiada za metabolizm alkoholu, leków i toksyn w organizmie. Rozkłada ona toksyny na substancje nieszkodliwe, które mogą być następnie wykorzystane lub wydalone z organizmu. Niektóre leki lub inne związki chemiczne przyjmowane w dużych ilościach mogą spowodować uszkodzenie wątroby. Jednym z przykładów jest acetaminofen - substancja obecna w wielu lekach, również tych dostępnych bez recepty. W dawkach leczniczych skutecznie zwalcza ból, lecz przedawkowanie tej substancji lub łączenie jej z alkoholem może spowodować ostrą niewydolność wątroby, która może nawet stanowić zagrożenie życia. Nadmierne spożywanie alkoholu również prowadzi do uszkodzenia wątroby i jest jedną z najczęstszych przyczyn zapalenia wątroby wywołanego substancjami chemicznymi.

Wiele leków może powodować zapalenie wątroby, które rozwija się w nieprzewidziany sposób. Prawdopodobnie jest to związane z reakcją uczuleniową na pewne substancje, lecz przyczyna nadal nie została do końca poznana. Leki, które mogą spowodować zapalenie wątroby u niektórych pacjentów to środki znieczulające, antybiotyki, steroidy anaboliczne oraz leki przeciwpadaczkowe.

Dziedziczne zapalenie wątroby
Wiele chorób dziedzicznych może spowodować ostre lub przewlekłe zapalenie wątroby. Najczęstszą z nich jest hemochromatoza - choroba dziedziczna związana z przeładowaniem organizmu żelazem. W chorobie tej uszkodzeniu ulega właśnie wątroba, co może doprowadzić do przewlekłego jej zapalenia. Niedobór alfa-1-antytrypsyny to inna często spotykana choroba dziedziczna, która dosyć często powoduje wystąpienie ostrej lub przewlekłej formy zapalenia wątroby szczególnie u dzieci. Wykrycie choroby wątroby u dorosłych jest często bardzo trudne, ale marskość i nowotwór wątroby częściej towarzyszą niedoborowi alfa-1-antytrypsyny. Rzadziej występującą chorobą dziedziczną jest choroba Wilsona, związana z odkładaniem się nadmiaru miedzi w wątrobie, mózgu i innych tkankach. Może ona spowodować ostre lub przewlekłe zapalenie wątroby. Nieleczona choroba Wilsona postępuje i prowadzi do śmierci.

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) oraz przewlekłe zapalenie wątroby
Jedną z najczęściej występujących przyczyn przewlekłego zapalenia wątroby jest gromadzenie się nadmiaru tłuszczu w wątrobie. Stan ten najczęściej występuje u chorych z zespołem metabolicznym, czyli połączeniem kilku czynników ryzyka takich jak otyłość (szczególnie brzuszna), nadciśnienie, wysoki poziom triglicerydów, niski poziom cholesterolu HDL oraz insulinooporność lub cukrzyca typu 2. Ostra forma zapalenia wątroby jest czasem określana mianem niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH). Jedynym dostępnym badaniem w kierunku rozpoznania tych schorzeń jest biopsja wątroby.

Autoimmunizacyjne zapalenie wątroby
Jest to zazwyczaj przewlekła forma zapalenia wątroby, która często prowadzi do postępującego uszkodzenia wątroby. W około 25% przypadków przypomina ostre zapalenie wątroby. Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn - według amerykańskiej fundacji American Liver Foundation, około 70% chorych stanowią kobiety. Z niepoznanych do końca przyczyn układ odpornościowy organizmu atakuje wątrobę. Autoimmunizacyjne zapalenie wątroby może towarzyszyć innym chorobom autoimmunizacyjnym, takim jak cukrzyca typu 1., wrzodziejące zapalenie jelita grubego i zespół Sjogrena.