Co to jest układ odpornościowy?

 
Układ odpornościowy stanowi ochronę organizmu przed drobnoustrojami i innymi substancjami "obcymi".  Składa się z dwóch głównych części. Jedna z nich wytwarza przeciwciała, czyli białka, które atakują "obce"  substancje i powodują ich usuwanie z organizmu - część ta zwana jest również układem odporności humoralnej. Druga część składa się z wyspecjalizowanych komórek krwi zwanych limfocytami T, które mogą bezpośrednio atakować  "obce"  substancje - część ta czasami zwana jest komórkowym układem odporności.
Jedyną ochronę organizmu u noworodka stanowią przeciwciała otrzymane od matki jeszcze przed urodzeniem. Dopiero w wyniku pierwszego kontaktu organizmu z "obcą" substancją wytwarzane są przeciwciała a limfocyty T stają się komórkami obronnymi. Dlatego też wykonuje się szczepienia, które mają na celu nauczenie naszego układu odpornościowego rozpoznawania osłabionych lub nieaktywnych form bakterii i wirusów wywołujących choroby. W momencie ponownego kontaktu z tymi drobnoustrojami, organizm będzie już chroniony.

Prawidłowo funkcjonujący układ odpornościowy rozpoznaje własne tkanki jako "nieobce" i ich nie atakuje. Jednak w przypadku przeszczepu, układ odpornościowy  rozpoznaje i atakuje obcy narząd. Proces ten nazwany jest odrzucaniem przeszczepu.  Osobom po przeszczepie standardowo podaje się leki obniżające aktywność układu odpornościowego (leki immunosupresyjne), chyba że dawcą przeszczepionego organu jest jednojajowy bliźniak pacjenta. Komórki nowotworowe często różnią się od komórek prawidłowych, więc układ immunologiczny atakuje je, lecz odpowiedź immunologiczna jest zazwyczaj zbyt słaba, by powstrzymać rozwój nowotworu.

Czym są choroby autoimmunologiczne?
Choroby autoimmunologiczne to choroby wywołane przez odpowiedź odpornościową ustroju skierowaną przeciwko własnym tkankom. Przyczyny tych chorób są nieznane, ale wydaje się, że u wielu pacjentów występuje dziedziczna predyspozycja do ich występowania. W niektórych przypadkach chorób autoimmunologicznych (takich jak gorączka reumatyczna), odpowiedź immunologiczną wyzwala bakteria lub wirus a przeciwciała i limfocyty T atakują prawidłowe komórki, ponieważ niektóre elementy budowy tych komórek są bardzo podobne do  struktury drobnoustrojów wywołujących infekcję.

Wyróżnia się dwa główne typy chorób autoimmunologicznych:  wielonarządowe (układowe choroby autoimmunologiczne) oraz takie, w których tylko pojedynczy organ lub tkanka są zajęte przez proces autoimmunologiczny (narządowo swoiste choroby autoimmunologiczne). Jednak różnica pomiędzy nimi zaciera się, ponieważ w przebiegu narządowo swoistej choroby autoimmunologicznej często w sposób pośredni atakowane są również inne narządy i układy.
Do najczęstszych chorób autoimmunologicznych zalicza się:

Układowe choroby autoimmunologiczne	Narządowo swoiste choroby autoimmunologiczne
Reumatoidalne zapalenie stawów (stawy; rzadziej płuca, skóra)	Cukrzyca typu 1 (wyspy trzustkowe)
Toczeń [Toczeń Rumieniowaty Układowy] (skóra, stawy, nerki, serce mózg, czerwone krwinki - erytrocyty, inne)	Zapalenie tarczycy typu Hashimoto, choroba Gravesa (tarczyca)
Twardzina (skóra, jelita, rzadziej płuca)	Choroba trzewna, choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego  (przewód pokarmowy)
Zespół Sjogrena (gruczoły ślinowe, gruczoły łzowe, stawy)	Stwardnienie rozsiane*, Zespół Guillaina i Barrego, (ośrodkowy układ nerwowy)
Zespół Goodpasture'a (płuca, nerki)	Choroba Addisona (nadnercza)
Ziarniniak Wegenera (zatoki, płuca, nerki)	Pierwotna marskość żółciowa, stwardniające zapalenie dróg żółciowych, autoimmunologiczne zapalenie wątroby (wątroba)
Polimialgia reumatyczna (duże grupy mięśniowe)	Objaw Raynauda  (palce rąk i stóp, nos, uszy)
Zapalenie tętnicy skroniowej/ olbrzymiokomórkowe zapalenie (tętnice głowy i szyi)

* Nadal toczy się dyskusja czy MS jest chorobą autoimmunologiczną

Pełniejsza lista schorzeń autoimmunologicznych znajduje się na stronie Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Autoimmunologicznych w zakładce Informacja dla Pacjentów

W niektórych przypadkach pacjent może chorować na więcej niż jedną chorobę autoimmunologiczną. Na przykład pacjenci z chorobą Addisona często cierpią również na cukrzycę typu 1, natomiast pacjenci ze stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych często chorują na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, czy chorobę Crohna.
W niektórych przypadkach przeciwciała mogą nie być skierowane przeciwko konkretnemu narządowi czy tkance. Na przykład przeciwciała antyfosfolipidowe mogą wchodzić w reakcję z białkami układu krzepnięcia, prowadząc do powstania zakrzepów w naczyniach krwionośnych (zakrzepicy).

*BRPAGE*

UWAGA: Wymienione poniżej adresy stron internetowych, są źródłami uzupełniającymi. W celu obejrzenia kompletnej listy źródeł wykorzystanych w tworzeniu tej strony, kliknij tutaj

Linki do stron obcojęzycznych:

American Autoimmune Related Diseases Association, Inc.
Wegener's Granulomatosis Association
Guard Your Fingers and Toes The Threat of Raynaud?s, The NIH Word on Health, April 2001
Health Topics, National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS)