Co to jest?

Niedoczynność nadnerczy oznacza zbyt małą ich aktywność i niewystarczające wytwarzanie hormonów - kortyzolu i czasem aldosteronu. Nadnercza są małymi narządami leżącymi obustronnie na górnych biegunach nerek. Składają się z części wewnętrznej - rdzenia i części zewnętrznej - kory nadnerczy. Podwzgórze, przysadka i nadnercza współpracują, wytwarzając hormony, które regulują czynności wielu układów w organizmie. Skutkiem nieprawidłowego działania jednego z elementów tego układu sygnałów i sprzężeń zwrotnych mogą być poważne zaburzenia i stany chorobowe.

Kortyzol, wytwarzany w korze nadnerczy, należy do glikokortykosteroidów. Hormon ten ma wiele funkcji, m.in. wpływa na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów, bierze udział w regulacji poziomu glukozy we krwi, ma działanie przeciwzapalne i uczestniczy w reakcji na stres. Aldosteron, mineralokortykosteroid, również wytwarzany w korze nadnerczy, zapewnia równowagę sodu i potasu we krwi. Objawami niedoboru tych hormonów jest osłabienie, odwodnienie, obniżone ciśnienie krwi i zaburzona reakcja na bodźce stresowe.

Niedoczynność nadnerczy dotyka 1-4 osób na 100 000. Występuje ona u osób w każdym wieku, mężczyźni i kobiety chorują równie często. Chorobą Addisona (cisawicą) nazywa się pierwotną niedoczynność nadnerczy, spowodowaną zniszczeniem kory nadnerczy; choroba ujawnia się dopiero, kiedy zniszczeniu ulegnie 80-90% kory. Termin"choroba Addisona" często bywa używany niepoprawnie jako ogólne określenie niedoczynności nadnerczy (pierwotnej i wtórnej).

Pierwotna niedoczynność nadnerczy jest w ok. 70% spowodowana procesem autoimmunizacyjnym. W pozostałych 30% przyczyną może być gruźlica (jest to powszechna przyczyna niedoczynności nadnerczy w krajach, gdzie zachorowalność na gruźlicę jest wysoka), inne zakażenie bakteryjne, wirusowe lub grzybicze, krwotok do nadnerczy lub zajęcie nadnerczy przez przerzuty nowotworowe. Rzadko niedoczynność nadnerczy spowodowana jest wadą genetyczną.

Wtórna niedoczynność nadnerczy wynika z niedoboru hormonu przysadkowego, ACTH (hormonu adrenokortykotropowego). ACTH pobudza korę nadnerczy do wytwarzania kortyzolu. Niedobór ACTH spowodowany uszkodzeniem przysadki, np. przez guz, powoduje brak stymulacji wytwarzania kortyzolu. Wtórna niedoczynność kory nadnerczy może wystąpić także, gdy nagle przerwie się leczenie kortykosteroidami (np. prednizonem, podawanym w celu zmniejszenia stanu zapalnego w chorobach takich, jak reumatoidalne zapalenie stawów). Takie leczenie hamuje wytwarzanie kortyzolu w nadnerczach, a przywrócenie prawidłowej produkcji kortyzolu może zająć kilka tygodni lub miesięcy. We wtórnej niedoczynności nadnerczy produkcja aldosteronu jest z reguły prawidłowa.